Tác động của IFRS 9 đến cơ cấu vốn là gì?

Tác động của IFRS 9 đến cơ cấu vốn là gì?

IFRS 9 (International Financial Reporting Standard 9 - Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế số 9) là chuẩn mực kế toán quốc tế về công cụ tài chính, được Ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành, có hiệu lực từ ngày 01/01/2018. Tại Việt Nam, theo Quyết định số 1491/QĐ-NHNN ngày 13/09/2019 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), các tổ chức tín dụng (TCTD) phải áp dụng IFRS 9 theo lộ trình 3 pha, cụ thể: Pha 1 (01/01/2023) cho các ngân hàng thương mại (NHTM) nhà nước và NHTM cổ phần lớn; Pha 2 (01/01/2024) cho các NHTM cổ phần còn lại; Pha 3 (01/01/2025) cho công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính.

Tác động của IFRS 9 đến cơ cấu vốn là khái niệm chỉ sự thay đổi căn bản trong cách ngân hàng phân loại tài sản tài chính, đo lường giá trị và đặc biệt là mô hình tổn thất tín dụng kỳ vọng (Expected Credit Loss - ECL) thay thế cho mô hình tổn thất đã phát sinh (Incurred Loss) theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) trước đây. Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến vốn tự có (Capital), tài sản có rủi ro (Risk-Weighted Assets - RWA) và các tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN và Thông tư 13/2019/TT-NHNN của NHNN.

Trong bối cảnh thực tiễn, khi chuyển đổi sang IFRS 9, nhiều ngân hàng phải đối mặt với việc gia tăng đáng kể giá trị trích lập dự phòng do ECL yêu cầu nhận biết rủi ro tín dụng sớm hơn, dẫn đến giảm lợi nhuận giữ lại và giảm vốn cấp 1 (Tier 1). Song song đó, việc thay đổi cách phân loại tài sản tài chính (FVTPL, FVOCI, Amortised Cost) cũng làm thay đổi RWA, từ đó tác động đến tỷ lệ CAR (Capital Adequacy Ratio) - tỷ lệ an toàn vốn.

Thuật ngữ tiếng Anh: IFRS 9 impact on capital structure Lĩnh vực: Quản lý vốn (Capital Management)

Đặc điểm và phân loại

1. Ba thay đổi cốt lõi của IFRS 9 tác động đến cơ cấu vốn

2. Ba giai đoạn của mô hình ECL theo IFRS 9

• Stage 1 - Performing (Hoạt động bình thường): Áp dụng cho các khoản vay chưa có dấu hiệu suy giảm đáng kể về rủi ro tín dụng. Trích lập dự phòng theo 12-month ECL - tổn thất kỳ vọng trong 12 tháng tới. Hệ số rủi ro (PD - Probability of Default) thấp.

• Stage 2 - Under-performing (Suy giảm đáng kể nhưng chưa vỡ nợ): Áp dụng khi khoản vay có Significant Increase in Credit Risk (SICR) - sự gia tăng đáng kể rủi ro tín dụng. Trích lập dự phòng theo Lifetime ECL - tổn thất kỳ vọng trong toàn bộ vòng đời khoản vay. PD tăng mạnh.

• Stage 3 - Non-performing (Không hoạt động/vỡ nợ): Áp dụng cho các khoản vay đã vỡ nợ theo định nghĩa của NHNN (Nhóm 3, 4, 5 theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN). Trích lập dự phòng toàn bộ, PD lên tới 100%.

3. Tác động cụ thể đến các chỉ tiêu vốn

4. Cơ chế pha trộn (Phased-in approach) theo quy định NHNN

Theo Quyết định 1491/QĐ-NHNN, NHNN cho phép các ngân hàng phân bổ ảnh hưởng của việc chuyển đổi IFRS 9 vào vốn cấp 1 trong thời gian tối đa 3 năm (thường là 25%/năm hoặc theo lộ trình riêng). Điều này giúp giảm "cú sốc" (shock) về vốn khi chuyển đổi, đảm bảo hệ thống ngân hàng ổn định.

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Ví dụ 1: Ngân hàng A - Tác động khi chuyển đổi sang IFRS 9

Ngân hàng A là NHTM cổ phần lớn, áp dụng IFRS 9 từ ngày 01/01/2023. Trước chuyển đổi, ngân hàng có:

• Tổng dư nợ cho vay khách hàng: 800.000 tỷ đồng
• Dự phòng theo VAS (TT 11): khoảng 18.000 tỷ đồng (tỷ lệ dự phòng 2,25%)
• Vốn tự có: 120.000 tỷ đồng
• CAR: 12,5%

Sau khi áp dụng IFRS 9 và mô hình ECL:

• Dự phòng 12-month ECL Stage 1: 12.000 tỷ đồng
• Dự phòng Lifetime ECL Stage 2: 8.000 tỷ đồng (cho các khoản vay có SICR)
• Dự phòng Stage 3 (NPL): 4.500 tỷ đồng
• Tổng dự phòng ECL: 24.500 tỷ đồng (tăng 6.500 tỷ so với trước)
• Tỷ lệ dự phòng mới: 3,06%

Ảnh hưởng:

• Vốn cấp 1 giảm khoảng 6.500 tỷ đồng (do tăng trích lập giảm lợi nhuận giữ lại) → Vốn cấp 1 còn 113.500 tỷ đồng
• Tuy nhiên, phần tăng dự phòng được tính thêm vào vốn cấp 2 (khoảng 30-50%) → Vốn cấp 2 tăng thêm 3.250 tỷ đồng
• RWA tăng nhẹ do một số khoản vay chuyển sang Stage 2 có hệ số rủi ro cao hơn
• CAR mới ước tính: 11,8% (giảm 0,7 điểm % so với trước nhưng vẫn trên ngưỡng 8% theo Basel II)

Ví dụ 2: Ngân hàng B - Tác động qua giai đoạn pha trộn

Ngân hàng B áp dụng pha trộn (phased-in) trong 3 năm, mỗi năm ghi nhận 33% ảnh hưởng vào vốn:

Nhờ phân bổ theo pha, Ngân hàng B có thêm thời gian tăng vốn thông qua phát hành cổ phiếu, giữ lại lợi nhuận, đồng thời cải thiện chất lượng danh mục tín dụng để giảm dần tỷ lệ Stage 2.

Ví dụ 3: Khách hàng B - Tác động đến doanh nghiệp vay vốn

Khách hàng B là doanh nghiệp sản xuất, vay Ngân hàng A 500 tỷ đồng với tài sản đảm bảo là nhà máy trị giá 600 tỷ đồng. Trước đây, khoản vay được phân loại Nhóm 1 (theo TT 11), trích lập 0,5%. Sau khi áp dụng IFRS 9, do ngành sản xuất có dấu hiệu chậm phục hồi, khoản vay bị xếp vào Stage 2 (SICR), trích lập Lifetime ECL khoảng 2,5%, tức 12,5 tỷ đồng (gấp 5 lần trước). Điều này khiến lãi suất cho vay của Khách hàng B tăng thêm 0,5-1%/năm để bù đắp chi phí dự phòng tăng của ngân hàng.

Tác động của IFRS 9 đến cơ cấu vốn trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

Tác động của IFRS 9 đến cơ cấu vốn khác gì so với chuẩn mực kế toán cũ (VAS)?

Theo chuẩn mực kế toán cũ VAS 22 và TT 11/2021, ngân hàng chỉ trích lập dự phòng khi có bằng chứng khách quan về tổn thất (Incurred Loss), nên dự phòng thường thấp hơn thực tế rủi ro và vốn cấp 1 có xu hướng "phình to". Còn theo IFRS 9 với mô hình ECL, ngân hàng phải trích lập dự phòng ngay khi có dấu hiệu SICR (sự gia tăng đáng kể rủi ro tín dụng), kể cả khi khoản vay chưa vỡ nợ. Do đó, dự phòng tăng ngay khi áp dụng, làm giảm lợi nhuận giữ lại và vốn cấp 1, đồng thời thay đổi RWA. Đây là sự khác biệt lớn nhất trong tác động đến cơ cấu vốn.

Khi nào cần nắm rõ tác động của IFRS 9 đến cơ cấu vốn?

Các chuyên gia tài chính - ngân hàng cần nắm rõ tác động này trong các tình huống: (1) Làm báo cáo tài chính hợp nhất theo IFRS 9 từ năm 2023 trở đi; (2) Xây dựng kế hoạch tăng vốn, phát hành cổ phiếu, trái phiếu Tier 2; (3) Tham gia kỳ thi tuyển dụng vào vị trí Quản lý rủi ro (Risk Management), Kế toán ngân hàng (Bank Accounting), Phân tích tín dụng (Credit Analyst); (4) Xây dựng mô hình ECL nội bộ và tính toán CAR, Leverage Ratio theo Basel II/III; (5) Lập phương án kinh doanh và ngân sách vốn cho giai đoạn 2023-2026.

Tác động của IFRS 9 đến cơ cấu vốn ảnh hưởng thế nào đến khách hàng?

Ảnh hưởng đến khách hàng thông qua nhiều kênh: (1) Lãi suất cho vay tăng do ngân hàng phải trích lập dự phòng nhiều hơn, đặc biệt với các khoản vay bị xếp vào Stage 2; (2) Điều kiện cho vay chặt chẽ hơn vì ngân hàng phải đánh giá PD, LGD (Loss Given Default), EAD (Exposure at Default) chi tiết hơn; (3) Yêu cầu báo cáo tài chính minh bạch hơn từ phía doanh nghiệp vay; (4) Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) chịu ảnh hưởng nặng nề hơn do thường thiếu hệ thống báo cáo tài chính đạt chuẩn, dẫn đến bị xếp vào Stage 2 với chi phí vốn cao hơn. Tuy nhiên về dài hạn, IFRS 9 giúp hệ thống ngân hàng an toàn hơn, từ đó giảm rủi ro khủng hoảng và bảo vệ tiền gửi khách hàng tốt hơn.

Tổng kết

Tác động của IFRS 9 đến cơ cấu vốn là một trong những thay đổi quan trọng nhất của ngành ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn 2023-2026. Việc chuyển đổi từ mô hình Incurred Loss sang ECL khiến các ngân hàng phải gia tăng dự phòng tổn thất tín dụng, làm giảm vốn cấp 1 và thay đổi RWA, qua đó ảnh hưởng đến CAR và các tỷ lệ an toàn vốn. Cơ chế phân bổ theo pha (phased-in) của NHNN là giải pháp "đệm" quan trọng giúp hệ thống ngân hàng thích ứng dần, tránh cú sốc vốn đột ngột. Đối với ứng viên thi tuyển dụng ngân hàng, việc nắm vững tác động này không chỉ giúp trả lời phỏng vấn mà còn là nền tảng cho công việc quản lý rủi ro, kế toán và phân tích tín dụng sau này. Hiểu rõ IFRS 9 chính là chìa khóa để làm chủ Basel II/III và xu hướng hội nhập tài chính quốc tế của Việt Nam.