Thuế suất TNDN ưu đãi (Preferential CIT Rate) là mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức thuế suất phổ thông 20% mà Nhà nước quy định áp dụng cho một số đối tượng đặc biệt. Đây là công cụ chính sách tài khóa quan trọng để khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực, ngành nghề hoặc khu vực mà Nhà nước có chủ trương ưu tiên phát triển.
Các mức thuế suất ưu đãi phổ biến trong hệ thống pháp luật Việt Nam gồm mức 10% áp dụng trong thời gian 15 năm đối với dự án thuộc lĩnh vực công nghệ cao, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đầu tư vào lĩnh vực giáo dục – đào tạo, y tế ngoài công lập, bảo vệ môi trường; mức 15% áp dụng trong thời hạn 10 năm cho dự án thuộc ngành nghề khuyến khích đầu tư hoặc địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn; một số trường hợp được áp dụng mức 17%. Ngoài thuế suất ưu đãi, doanh nghiệp còn có thể được miễn thuế trong một số năm đầu (thường là 2 đến 4 năm) và giảm 50% số thuế phải nộp trong các năm tiếp theo sau thời gian miễn thuế. Điều kiện để được hưởng ưu đãi phụ thuộc vào ngành nghề kinh doanh, quy mô vốn đầu tư, địa điểm thực hiện dự án và thời điểm phát sinh doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh.
Ví dụ trong thực tế tại Việt Nam, một doanh nghiệp thành lập mới đầu tư dự án sản xuất phần mềm tại Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh sẽ được áp dụng thuế suất TNDN ưu đãi 10% trong 15 năm, đồng thời được miễn thuế 4 năm đầu và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo. Một dự án chế biến nông sản đầu tư tại huyện nghèo thuộc vùng III (khu vực kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn) sẽ được hưởng thuế suất 10% hoặc 15% tùy quy mô vốn. Tại các ngân hàng thương mại, việc nắm rõ cơ chế thuế suất ưu đãi giúp cán bộ tín dụng đánh giá hiệu quả tài chính dự án vay vốn chính xác hơn, đồng thời bộ phận kế toán – thuế xác định nghĩa vụ thuế phù hợp cho khách hàng doanh nghiệp.
Về cơ sở pháp lý, thuế suất TNDN ưu đãi được quy định tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH12 ngày 03/06/2008 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 32/2013/QH13 và Luật số 71/2014/QH13). Chi tiết thi hành được hướng dẫn bởi Nghị định số 218/2013/NĐ-CP ngày 26/12/2013 và Thông tư số 78/2014/TT-BTC ngày 18/06/2014 của Bộ Tài chính. Danh mục ngành nghề ưu đãi đầu tư được quy định tại Nghị định số 118/2015/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 31/2021/NĐ-CP) và danh mục địa bàn ưu đãi được cập nhật theo các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ ba khái niệm dễ nhầm lẫn: thuế suất phổ thông (20%), thuế suất ưu đãi (10%, 15%, 17%) và thời hạn áp dụng ưu đãi. Khi tính toán, phải xác định chính xác thời điểm bắt đầu được áp dụng ưu đãi (thường tính từ năm đầu tiên có doanh thu từ dự án ưu đãi, không phải từ năm thành lập). Ngoài ra, khi doanh nghiệp vi phạm các cam kết về môi trường, sử dụng lao động hoặc thay đổi mục đích dự án thì có thể bị thu hồi ưu đãi thuế và truy thu theo mức phổ thông. Trong các đề thi ngân hàng thương mại, phần liên quan đến phân tích tài chính dự án thường yêu cầu tính được dòng tiền sau thuế có tính đến ưu đãi thuế TNDN, vì vậy việc thành thạo cách áp dụng thuế suất này là rất cần thiết.