Vốn góp bằng tài sản phi tiền tệ là hình thức các thành viên góp vốn, cổ đông hoặc nhà đầu tư sử dụng các loại tài sản có giá trị như bất động sản, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, giá trị thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ hoặc các tài sản hợp pháp khác để thực hiện nghĩa vụ góp vốn vào một tổ chức thay vì sử dụng tiền mặt hoặc các phương tiện thanh toán tương đương tiền. Đây là phương thức góp vốn phổ biến trong quá trình thành lập và mở rộng quy mô hoạt động của các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng tại Việt Nam.
Cách thức hoạt động của hình thức góp vốn này được quy định khá chặt chẽ trong pháp luật. Tài sản góp vốn phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người góp, không có tranh chấp và phải được định giá một cách minh bạch thông qua thỏa thuận giữa các bên hoặc thông qua tổ chức thẩm định giá chuyên nghiệp có đủ năng lực. Đối với các tổ chức tín dụng, tài sản phi tiền tệ dùng để góp vốn cần đáp ứng các tiêu chuẩn về tính thanh khoản, khả năng chuyển đổi và tuân thủ các quy định của Ngân hàng Nhà nước. Quá trình góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ thường bao gồm các bước: định giá tài sản, thẩm định giá độc lập, lập biên bản bàn giao, thực hiện thủ tục chuyển quyền sở hữu theo quy định pháp luật và ghi nhận vào sổ sách kế toán của doanh nghiệp nhận vốn góp.
Ví dụ thực tế trong lĩnh vực ngân hàng Việt Nam, khi thành lập một ngân hàng thương mại cổ phần, các cổ đông sáng lập có thể góp vốn bằng quyền sử dụng đất tại các vị trí đắc địa ở Hà Nội hoặc Thành phố Hồ Chí Minh thay vì chỉ góp bằng tiền mặt. Tương tự, trong các thương vụ sáp nhập và mua lại, một công ty có thể góp máy móc thiết bị, dây chuyền sản xuất hoặc giá trị thương hiệu đã được định giá để tăng vốn điều lệ cho ngân hàng. Trường hợp góp vốn bằng bất động sản, các bên phải thực hiện đầy đủ thủ tục công chứng, chứng thực và đăng ký quyền sở hữu theo quy định của pháp luật về đất đai.
Về quy định pháp lý, hình thức góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ được điều chỉnh bởi Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đối với tổ chức tín dụng, Thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước về điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động ngân hàng cũng quy định cụ thể về tỷ lệ góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ so với tổng vốn điều lệ, đảm bảo tài sản góp vốn phải có giá trị thực và khả năng thanh toán. Ngoài ra, các chuẩn mực kế toán Việt Nam cũng có hướng dẫn chi tiết về cách ghi nhận, đánh giá lại tài sản phi tiền tệ khi góp vốn.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng không phải mọi loại tài sản đều được chấp nhận để góp vốn, đặc biệt đối với tổ chức tín dụng thì các tài sản phi tiền tệ phải đáp ứng yêu cầu về tính thanh khoản cao. Cần phân biệt rõ giữa vốn góp bằng tài sản phi tiền tệ với vốn vay hoặc vốn huy động từ khách hàng. Khi trả lời câu hỏi thi, cần nắm vững nguyên tắc định giá tài sản góp vốn theo giá thị trường hoặc giá thỏa thuận nhưng phải được thẩm định bởi tổ chức có thẩm quyền, đồng thời hiểu rõ quy trình chuyển giao quyền sở hữu tài sản và cách hạch toán trên báo cáo tài chính của tổ chức nhận vốn góp.