Yêu cầu thi hành án ngân hàng là văn bản do người được thi hành án (hoặc người thụ hưởng bản án, quyết định) gửi đến cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, đề nghị cưỡng chế thi hành nghĩa vụ của ngân hàng khi ngân hàng là người phải thi hành án nhưng không tự nguyện thực hiện các nghĩa vụ dân sự được tuyên trong bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Đây là thủ tục pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan khi phán quyết của Tòa án không được ngân hàng thi hành một cách tự nguyện.
Theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự Việt Nam, khi bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật mà ngân hàng không tự nguyện thi hành trong thời hạn luật định, người được thi hành án có quyền nộp đơn yêu cầu thi hành án đến Chi cục Thi hành án dân sự cấp quận, huyện hoặc Cục Thi hành án dân sự cấp tỉnh tùy theo giá trị tranh chấp và thẩm quyền. Đơn yêu cầu phải ghi rõ họ tên, địa chỉ của người yêu cầu và người phải thi hành án, nội dung bản án, nghĩa vụ cụ thể ngân hàng phải thực hiện (như trả tiền, chuyển giao tài sản, hủy bỏ giao dịch...), số tiền hoặc tài sản phải thi hành cùng các tài liệu kèm theo. Sau khi nhận đơn, Chấp hành viên sẽ thụ lý, xác minh điều kiện thi hành án của ngân hàng và ra quyết định thi hành án, đồng thời áp dụng các biện pháp bảo đảm, cưỡng chế như phong tỏa tài khoản, khấu trừ tiền trong tài khoản, kê biên tài sản của ngân hàng theo quy định tại Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014, 2022). Trường hợp ngân hàng có tài khoản tại nhiều tổ chức tín dụng khác nhau, Chấp hành viên có thể gửi quyết định cưỡng chế đến các ngân hàng nơi mở tài khoản để phong tỏa, khấu trừ theo đúng trình tự.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, yêu cầu thi hành án phổ biến nhất liên quan đến các tranh chấp về hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo đảm, tranh chấp về quyền sở hữu tài sản bảo đảm hoặc các nghĩa vụ hoàn trả tiền mà ngân hàng thắng kiện hoặc bị kiện. Ví dụ, khi Tòa án tuyên ngân hàng phải hoàn trả số tiền thu hồi sai từ tài khoản khách hàng, hoặc khi ngân hàng bị buộc phải thanh toán khoản bồi thường thiệt hại cho khách hàng do cung cấp dịch vụ không đúng cam kết mà không tự nguyện thi hành, khách hàng sẽ nộp đơn yêu cầu thi hành án. Một tình huống khác là khi bản án tuyên hủy hợp đồng thế chấp giữa ngân hàng và bên thứ ba, ngân hàng phải xóa đăng ký giao dịch bảo đảm nhưng chậm thực hiện, bên thứ ba có quyền yêu cầu cưỡng chế.
Về mặt pháp lý, hoạt động thi hành án liên quan đến ngân hàng được điều chỉnh bởi Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014, 2022), Nghị định 33/2020/NĐ-CP hướng dẫn thi hành án dân sự, và các văn bản liên quan của Ngân hàng Nhà nước. Đặc biệt, Thông tư liên tịch số 04/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP-BCA hướng dẫn thi hành án dân sự có liên quan đến hoạt động của các tổ chức tín dụng. Ngoài ra, các quy định về phong tỏa tài khoản, khấu trừ tiền tại ngân hàng theo Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Các tổ chức tín dụng cũng là cơ sở pháp lý quan trọng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng ngân hàng với tư cách là người phải thi hành án có nghĩa vụ chấp hành quyết định cưỡng chế của Chấp hành viên; trong nhiều trường hợp, ngân hàng chỉ đóng vai trò là bên thứ ba bị yêu cầu cung cấp thông tin tài khoản hoặc phong tỏa, khấu trừ tiền trong tài khoản của người phải thi hành án theo khoản 2 Điều 78 Luật Thi hành án dân sự. Phân biệt rõ hai vai trò này rất quan trọng trong các bài thi liên quan đến nghiệp vụ pháp lý ngân hàng và quản trị rủi ro tuân thủ.