Bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay là hình thức bảo đảm tiền vay trong đó tài sản dùng để bảo đảm chính là tài sản được hình thành, tạo dựng, mua sắm hoặc sản xuất ra từ chính nguồn vốn vay đó. Hình thức này thường gắn liền với các khoản vay đầu tư dự án, vay mua sắm tài sản cố định phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng tại ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng.
Theo quy định pháp luật dân sự Việt Nam, tài sản bảo đảm có thể là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai, bao gồm động sản, bất động sản hoặc quyền tài sản. Khi áp dụng hình thức này, hợp đồng bảo đảm có thể được ký kết trước với các điều khoản ghi nhận tài sản hình thành trong tương lai, sau đó khi tài sản thực tế được hình thành sẽ tiến hành đăng ký biện pháp bảo đảm theo quy định. Hai bên cần thỏa thuận rõ ràng về mô tả tài sản, giá trị ước tính, thời điểm hình thành và phương thức xử lý khi tài sản không được hình thành đúng cam kết. Cơ chế này giúp doanh nghiệp và cá nhân tiếp cận nguồn vốn ngay cả khi chưa có tài sản sẵn có để thế chấp, đồng thời giúp ngân hàng kiểm soát mục đích sử dụng vốn vay một cách chặt chẽ hơn.
Ví dụ, một doanh nghiệp sản xuất vay ngân hàng 10 tỷ đồng để mua dây chuyền máy móc mới, khi đó chính dây chuyền máy móc này sẽ là tài sản bảo đảm cho khoản vay khi được lắp đặt và đưa vào sử dụng. Tương tự, khách hàng cá nhân vay mua căn hộ trả góp thì căn hộ hình thành từ vốn vay cũng chính là tài sản thế chấp cho ngân hàng. Tại Việt Nam, hầu hết các ngân hàng thương mại như Vietcombank, BIDV, Techcombank, MB đều áp dụng phổ biến hình thức này trong các sản phẩm cho vay mua ô tô, mua bất động sản và đầu tư dự án sản xuất kinh doanh.
Về cơ sở pháp lý, hình thức bảo đảm này được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, đặc biệt là Điều 295 về tài sản bảo đảm là tài sản hình thành trong tương lai. Nghị định 21/2021/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ cũng có các quy định chi tiết liên quan. Bên cạnh đó, Thông tư 39/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng và Nghị định 163/2006/NĐ-CP về giao dịch bảo đảm (trước đây) là những văn bản pháp lý quan trọng đi kèm.
Lưu ý quan trọng cho người ôn thi ngân hàng: cần phân biệt rõ "bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay" với "bảo đảm bằng tài sản có sẵn" và "bảo đảm bằng tài sản hình thành trong tương lai" nói chung. Các câu hỏi thi thường tập trung vào tính hợp pháp của hình thức, thời điểm phát sinh hiệu lực bảo đảm, thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm với tài sản hình thành trong tương lai tại cơ quan có thẩm quyền. Thí sinh cần nắm vững nguyên tắc: hợp đồng bảo đảm có thể ký kết trước, nhưng hiệu lực bảo đảm chỉ phát sinh khi tài sản thực tế hình thành và thủ tục đăng ký được hoàn tất theo quy định pháp luật.