Bảo hiểm liên kết đơn vị (Unit-linked Insurance) và bảo hiểm hỗn hợp (Endowment Insurance) là hai sản phẩm bảo hiểm nhân thọ phổ biến trong kênh bancassurance tại Việt Nam, có đặc điểm khác biệt rõ ràng về cơ chế đầu tư và mức độ cam kết lợi nhuận. Bảo hiểm liên kết đơn vị là sản phẩm kết hợp giữa bảo hiểm nhân thọ và đầu tư, trong đó giá trị hợp đồng biến động theo hiệu quả đầu tư của các quỹ liên kết đơn vị. Ngược lại, bảo hiểm hỗn hợp là sản phẩm truyền thống kết hợp giữa bảo hiểm và tiết kiệm, cam kết chi trả một khoản mệnh giá cố định khi đáo hạn hoặc khi người được bảo hiểm tử vong.
Về cơ chế hoạt động, bảo hiểm liên kết đơn vị tách phí bảo hiểm thành hai phần: phí rủi ro dùng để chi trả quyền lợi bảo hiểm và phí đầu tư được chuyển vào các quỹ liên kết đơn vị (có thể gồm quỹ cổ phiếu, quỹ trái phiếu, quỹ cân bằng hoặc quỹ tiền tệ). Giá trị đơn vị quỹ được công bố hằng ngày theo giá trị tài sản ròng, người mua hoàn toàn chịu rủi ro đầu tư, không được đảm bảo về lãi suất hay mệnh giá. Trong khi đó, bảo hiểm hỗn hợp hoạt động theo nguyên tắc phân chia lãi, công ty bảo hiểm cam kết một khoản mệnh giá nhất định sẽ được trả khi hợp đồng đáo hạn nếu người được bảo hiểm còn sống, đồng thời chi trả toàn bộ mệnh giá hoặc tổng phí đóng nếu rủi ro tử vong xảy ra. Lãi suất của bảo hiểm hỗn hợp thường được cam kết tối thiểu hoặc chia lãi theo kết quả đầu tư nhưng có đảm bảo sàn, ít biến động hơn so với liên kết đơn vị.
Tại Việt Nam, các sản phẩm bảo hiểm liên kết đơn vị được phân phối rộng rãi qua kênh bancassurance với sự hợp tác giữa các công ty bảo hiểm lớn như Prudential, Manulife, AIA với các ngân hàng như Vietcombank, Techcombank, MB, ACB. Ví dụ, khi khách hàng gửi tiết kiệm tại ngân hàng có thể được tư vấn mua thêm sản phẩm bảo hiểm liên kết đơn vị để kết hợp bảo vệ và đầu tư dài hạn. Ngược lại, bảo hiểm hỗn hợp phù hợp với khách hàng ưa chuộng sự an toàn, có nhu cầu tiết kiệm có kỳ hạn kết hợp bảo vệ, thường được giới thiệu cho phân khúc khách hàng trung niên hoặc người chuẩn bị nghỉ hưu. Sự khác biệt cốt lõi giúp khách hàng lựa chọn theo khẩu vị rủi ro: chấp nhận biến động để tối đa hóa lợi nhuận tiềm năng hay ưu tiên sự ổn định với mức lợi nhuận vừa phải.
Về khung pháp lý, hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam hiện chịu sự điều chỉnh của Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2023, thay thế Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000. Riêng đối với bảo hiểm liên kết đầu tư, Nghị định 03/2023/NĐ-CP quy định chi tiết về sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư cung cấp qua các kênh khác nhau, trong đó có kênh ngân hàng (bancassurance). Ngoài ra, các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính quy định cụ thể về cơ cấu quỹ liên kết đơn vị, nguyên tắc tính giá trị đơn vị quỹ, quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như yêu cầu minh bạch thông tin đối với khách hàng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần ghi nhớ các điểm phân biệt then chốt: bảo hiểm liên kết đơn vị có yếu tố đầu tư, rủi ro thuộc về người mua, không cam kết mệnh giá; bảo hiểm hỗn hợp cam kết mệnh giá và có yếu tố tiết kiệm rõ ràng. Lưu ý quan trọng là trong những năm gần đây, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính đã siết chặt quản lý bancassurance để hạn chế tình trạng ép buộc bán bảo hiểm kèm khoản vay, đồng thời yêu cầu nhân viên ngân hàng phải có chứng chỉ tư vấn bảo hiểm phù hợp. Thí sinh cần nắm rõ các quy định này vì đây là chủ đề thường xuyên xuất hiện trong các kỳ thi chứng chỉ hành nghề chứng khoán, ngân hàng và bảo hiểm.