Bảo lãnh kiện hàng (Cargo guarantee) là một hình thức bảo lãnh ngân hàng trong đó ngân hàng cam kết đảm bảo cho bên được bảo lãnh (thường là người mua, người nhận hàng hoặc đơn vị vận chuyển) về việc giao hàng đúng số lượng, chất lượng và thời hạn theo hợp đồng mua bán hoặc hợp đồng vận chuyển đã ký kết. Đây là công cụ tín dụng quan trọng trong hoạt động thương mại, giúp giảm thiểu rủi ro cho các bên tham gia giao dịch và tạo sự tin tưởng giữa những đối tác chưa có quan hệ tín dụng lâu dài.
Cơ chế hoạt động của bảo lãnh kiện hàng có tính pháp lý chặt chẽ. Khi bên bảo lãnh (thường là người bán, người giao hàng hoặc đơn vị vận tải) yêu cầu ngân hàng phát hành bảo lãnh, ngân hàng sẽ thẩm định năng lực tài chính và uy tín của bên này, đồng thời yêu cầu ký quỹ một phần hoặc toàn bộ giá trị bảo lãnh. Khi hàng hóa được giao không đúng cam kết về số lượng, chất lượng hoặc thời hạn, bên được bảo lãnh có quyền yêu cầu ngân hàng thanh toán số tiền bảo lãnh theo các điều kiện ghi trên thư bảo lãnh. Ngân hàng sau đó sẽ thu hồi khoản tiền đã thanh toán từ bên bảo lãnh theo thỏa thuận ban đầu. Bảo lãnh kiện hàng có thể được phát hành dưới dạng có điều kiện hoặc vô điều kiện, tùy theo thỏa thuận giữa các bên và quy định pháp luật áp dụng.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, bảo lãnh kiện hàng được sử dụng phổ biến trong các giao dịch xuất nhập khẩu và vận tải. Ví dụ, một doanh nghiệp xuất khẩu gạo tại Cần Thơ ký hợp đồng bán 5.000 tấn gạo cho đối tác Philippines với cam kết giao hàng trong vòng 60 ngày; doanh nghiệp này đề nghị Vietcombank phát hành bảo lãnh kiện hàng để tạo sự tin tưởng cho bên mua. Nếu doanh nghiệp không giao đủ số lượng, giao hàng kém chất lượng hoặc giao trễ hẹn, ngân hàng sẽ chịu trách nhiệm bồi thường cho bên mua theo thư bảo lãnh. Ngoài ra, bảo lãnh kiện hàng còn xuất hiện nhiều trong lĩnh vực vận tải biển, đường sắt và đường bộ để đảm bảo nghĩa vụ của đơn vị vận chuyển với chủ hàng.
Về khung pháp lý, hoạt động bảo lãnh kiện hàng tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh bởi nhiều văn bản quan trọng. Theo Thông tư số 07/2020/TT-NHNN ngày 01/07/2020 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về bảo lãnh ngân hàng, các ngân hàng thương mại được phép phát hành các loại bảo lãnh trong đó có bảo lãnh kiện hàng. Bên cạnh đó, Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 335 đến Điều 351) quy định chi tiết về hợp đồng bảo lãnh và nghĩa vụ của các bên. Trong giao dịch quốc tế, Quy tắc thống nhất về bảo lãnh theo yêu cầu URDG 758 của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) thường được áp dụng để điều chỉnh quan hệ giữa các bên liên quan.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng bảo lãnh kiện hàng là một dạng đặc thù của bảo lãnh ngân hàng, gắn liền với giao dịch mua bán hàng hóa và vận chuyển. Khi phân biệt với các loại bảo lãnh khác như bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh tạm ứng hay bảo lãnh bảo hành, cần chú ý đến đối tượng bảo lãnh là hàng hóa cụ thể thay vì dự án hay công trình xây dựng. Thí sinh cần nắm rõ quy trình phát hành, các bên tham gia gồm bên bảo lãnh, bên được bảo lãnh và ngân hàng bảo lãnh, cũng như cách phân loại bảo lãnh theo điều kiện để áp dụng đúng trong các tình huống câu hỏi thi.