Bảo lãnh liên danh nhà thầu là loại hình bảo lãnh mà ngân hàng (hoặc tổ chức tín dụng) cam kết bảo lãnh cho nghĩa vụ thực hiện hợp đồng của liên danh nhà thầu đối với bên thụ hưởng (thường là chủ đầu tư, bên mời thầu). Liên danh nhà thầu là sự hợp tác giữa hai hoặc nhiều nhà thầu trên cơ sở ký kết hợp đồng liên danh để cùng tham gia đấu thầu và thực hiện một gói thầu cụ thể. Đặc điểm quan trọng nhất của loại bảo lãnh này là các thành viên liên danh chịu trách nhiệm liên đới (joint and several liability) trước bên thụ hưởng, nghĩa là bên thụ hưởng có quyền yêu cầu bất kỳ thành viên nào hoặc toàn bộ thành viên liên danh thực hiện toàn bộ nghĩa vụ bảo lãnh.
Cơ chế hoạt động của bảo lãnh liên danh nhà thầu được thực hiện như sau: khi liên danh nhà thầu trúng thầu và ký kết hợp đồng với chủ đầu tư, liên danh phải có bảo lãnh thực hiện hợp đồng (thường từ 3% đến 10% giá trị hợp đồng). Các thành viên liên danh thỏa thuận với ngân hàng về việc cấp bảo lãnh, có thể theo tỷ lệ vốn góp hoặc phân chia nghĩa vụ cụ thể. Ngân hàng sẽ phát hành thư bảo lãnh với nội dung cam kết trả tiền khi liên danh nhà thầu vi phạm nghĩa vụ hợp đồng (chậm tiến độ, không thực hiện đúng cam kết, vi phạm bảo hành...). Trong thư bảo lãnh, ngân hàng ghi rõ tên các thành viên liên danh và xác nhận trách nhiệm liên đới. Khi bên thụ hưởng yêu cầu bảo lãnh, ngân hàng có quyền yêu cầu các thành viên liên danh hoàn trả theo thỏa thuận nội bộ giữa họ. Ngoài ra, ngân hàng còn có quyền đòi ngược lại thành viên nào đã hoàn thành nghĩa vụ thay cho toàn liên danh.
Ví dụ thực tế tại Việt Nam: Công ty A và Công ty B lập liên danh để tham gia đấu thầu gói thầu xây dựng cầu trị giá 500 tỷ đồng do Sở Giao thông Vận tải làm chủ đầu tư. Sau khi trúng thầu, liên danh phải có bảo lãnh thực hiện hợp đồng trị giá 25 tỷ đồng (5% giá trị hợp đồng). Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) phát hành thư bảo lãnh trong đó nêu rõ cả Công ty A và Công ty B đều chịu trách nhiệm liên đới. Nếu liên danh vi phạm hợp đồng, Sở Giao thông có quyền yêu cầu Vietcombank thanh toán toàn bộ 25 tỷ đồng, sau đó ngân hàng sẽ đòi Công ty A và Công ty B hoàn trả theo tỷ lệ thỏa thuận (ví dụ 60:40).
Về quy định pháp lý liên quan, loại bảo lãnh này được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật. Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hợp đồng bảo lãnh tại Điều 335 và nghĩa vụ liên đới tại các điều 292, 297. Luật Đấu thầu 2023 (có hiệu lực từ 01/01/2024) quy định về bảo đảm dự thầu và bảo đảm thực hiện hợp đồng tại Điều 39 và Điều 88. Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi, bổ sung 2020) cũng có các quy định liên quan đến hợp đồng xây dựng và bảo lãnh. Nghị định 23/2015/NĐ-CP về cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cũng liên quan đến việc thành lập liên danh. Thông tư 21/2018/TT-NHNN hướng dẫn về bảo lãnh ngân hàng cũng là cơ sở pháp lý quan trọng cho loại hình bảo lãnh này.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý một số điểm quan trọng: Thứ nhất, phân biệt rõ bảo lãnh liên danh với bảo lãnh đồng bảo lãnh (co-guarantee) - trong liên danh, nghĩa vụ phát sinh từ chính hợp đồng liên danh, còn đồng bảo lãnh là nhiều ngân hàng cùng bảo lãnh. Thứ hai, ngân hàng cần thẩm định kỹ năng lực tài chính của từng thành viên liên danh, không chỉ xét riêng tổng thể liên danh. Thứ ba, thỏa thuận liên danh giữa các thành viên là căn cứ quan trọng để ngân hàng quyết định cấp bảo lãnh và phân chia rủi ro. Thứ tư, trong thư bảo lãnh phải ghi rõ ràng tên tất cả thành viên liên danh và quy định trách nhiệm liên đới. Cuối cùng, khi xử lý bảo lãnh, ngân hàng cần chú ý đến quyền đòi ngược (right of recourse) đối với từng thành viên theo đúng thỏa thuận nội bộ của liên danh.