Bảo lãnh phá sản (Bankruptcy Guarantee) là hình thức bảo lãnh mà ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng cam kết chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho doanh nghiệp, tổ chức khi doanh nghiệp, tổ chức đó lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán hoặc bị tuyên bố phá sản theo quy định của pháp luật. Đây là một trong những biện pháp bảo đảm nghĩa vụ tài chính đặc thù, gắn liền với quá trình giải quyết phá sản doanh nghiệp tại Việt Nam.
Trong thực tiễn ngân hàng, bảo lãnh phá sản được thực hiện khi ngân hàng thương mại đứng ra cam kết với các chủ nợ, Tòa án nhân dân hoặc cơ quan có thẩm quyền về việc thanh toán các khoản nợ, chi phí phát sinh trong quá trình thủ tục phá sản. Ngân hàng bảo lãnh sẽ phải trả tiền thay cho bên được bảo lãnh khi bên này không thể thực hiện nghĩa vụ tài chính do đã mất khả năng thanh toán hoặc bị Tòa án tuyên bố phá sản. Hình thức này thường đi kèm với việc ngân hàng yêu cầu bên được bảo lãnh cung cấp tài sản đảm bảo, ký quỹ hoặc thiết lập các điều kiện bảo lãnh chặt chẽ nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng. Ngân hàng cũng có thể tính phí bảo lãnh dựa trên mức độ rủi ro phá sản của doanh nghiệp được bảo lãnh, tỷ lệ ký quỹ và thời hạn bảo lãnh cụ thể.
Ví dụ, khi doanh nghiệp A nợ ngân hàng B một khoản vay lớn nhưng đang trong quá trình thủ tục phá sản, ngân hàng B có thể yêu cầu một ngân hàng khác (ngân hàng C) bảo lãnh khoản nợ đó để đảm bảo quyền lợi cho các chủ nợ. Hoặc trong trường hợp doanh nghiệp X tham gia đấu thầu một dự án lớn mà chủ đầu tư yêu cầu bảo lãnh thực hiện hợp đồng, ngân hàng sẽ cấp bảo lãnh có điều khoản rằng nếu doanh nghiệp X bị phá sản và không hoàn thành nghĩa vụ thì ngân hàng sẽ bồi thường thiệt hại cho chủ đầu tư. Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại như Vietcombank, BIDV, VietinBank đều có cung cấp sản phẩm bảo lãnh có điều khoản liên quan đến rủi ro phá sản trong các gói bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng hoặc bảo lãnh hoàn trả ứng trước.
Về quy định pháp lý, bảo lãnh phá sản chịu sự điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật quan trọng như Luật Phá sản 2014 (Luật số 51/2014/QH13) quy định về trình tự, thủ tục tuyên bố phá sản và giải quyết các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán; Bộ luật Dân sự 2015 quy định về hợp đồng bảo lãnh và nghĩa vụ của bên bảo lãnh; Thông tư 07/2014/TT-NHNN hướng dẫn về cấp tín dụng và các biện pháp bảo đảm trong hoạt động ngân hàng; cùng các quy định tại Nghị định 22/2006/NĐ-CP và Nghị định 39/2010/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của các tổ chức tín dụng.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý rằng bảo lãnh phá sản là một khái niệm có tính chất liên ngành, kết hợp giữa kiến thức về ngân hàng và pháp luật phá sản. Khi làm bài thi, cần phân biệt rõ giữa bảo lãnh ngân hàng thông thường (bank guarantee) và bảo lãnh phá sản, đồng thời nắm vững các nguyên tắc giải quyết nghĩa vụ tài chính theo thứ tự ưu tiên khi doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản. Ngoài ra, thí sinh cần hiểu rõ vai trò của Tòa án nhân dân, quản tài viên và các chủ nợ trong quá trình giải quyết phá sản có bảo lãnh ngân hàng, cũng như cách thức ngân hàng thu hồi nợ sau khi thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh thay cho doanh nghiệp bị phá sản.