Bảo lãnh vận hành thử là một loại bảo lãnh ngân hàng được phát hành theo yêu cầu của nhà thầu (bên được bảo lãnh) để cam kết với chủ đầu tư (bên thụ hưởng) rằng công trình, dự án sẽ hoàn thành giai đoạn chạy thử và vận hành thử nghiệm đạt các thông số kỹ thuật, công suất và tiêu chuẩn đã cam kết trong hợp đồng. Đây là hình thức bảo lãnh đặc thù trong lĩnh vực xây dựng, lắp đặt và cung cấp thiết bị công trình, đặc biệt phổ biến tại các dự án có yêu cầu vận hành thử trước khi nghiệm thu chính thức và bàn giao.
Về cơ chế hoạt động, bảo lãnh vận hành thử được phát hành khi nhà thầu và chủ đầu tư ký kết hợp đồng EPC, hợp đồng tổng thầu hoặc hợp đồng BOT/BT, trong đó có điều khoản bắt buộc nhà thầu phải cung cấp bảo lãnh để đảm bảo cho giai đoạn vận hành thử. Ngân hàng bảo lãnh (bên bảo lãnh) sẽ phát hành thư bảo lãnh với mức bảo lãnh thường từ 5% đến 10% giá trị hợp đồng, có thời hạn trùng với thời gian vận hành thử dự kiến cộng thêm một khoảng thời gian dự phòng. Khi nhà thầu không hoàn thành vận hành thử đạt yêu cầu kỹ thuật đã cam kết và vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, chủ đầu tư sẽ gửi yêu cầu đòi bảo lãnh kèm theo các chứng từ xác nhận vi phạm, ngân hàng sẽ thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Bảo lãnh này có thể được phát hành dưới hình thức bảo lãnh có điều kiện hoặc vô điều kiện tùy theo thỏa thuận giữa các bên.
Trong thực tế ngân hàng Việt Nam, bảo lãnh vận hành thử được áp dụng rộng rãi tại các dự án lớn như nhà máy nhiệt điện BOT (ví dụ các dự án do EVN làm chủ đầu tư), nhà máy xi măng, dây chuyền sản xuất công nghiệp hoặc các công trình giao thông trọng điểm. Chẳng hạn, khi một nhà thầu nước ngoài ký hợp đồng xây dựng nhà máy nhiệt điện với tổng giá trị 5.000 tỷ đồng, nhà thầu này sẽ phải cung cấp bảo lãnh vận hành thử trị giá khoảng 250-500 tỷ đồng để đảm bảo nhà máy đạt công suất và các thông số kỹ thuật trong giai đoạn chạy thử 72 giờ liên tục hoặc theo quy định riêng của hợp đồng. Các ngân hàng thương mại lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank, MB thường xuyên phát hành loại bảo lãnh này cho các dự án trọng điểm quốc gia.
Về quy định pháp lý, hoạt động bảo lãnh vận hành thử tuân theo các văn bản pháp luật quan trọng như Nghị định 04/2015/NĐ-CP (nay được thay thế bởi Nghị định 86/2024/NĐ-CP) về hoạt động bảo lãnh của tổ chức tín dụng, Thông tư 17/2018/TT-NHNN hướng dẫn về bảo lãnh ngân hàng, cùng các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 về hợp đồng bảo lãnh và nghĩa vụ bảo đảm. Ngoài ra, đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước, bảo lãnh này còn phải tuân thủ Luật Đấu thầu 2023, Nghị định 24/2024/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, và các điều kiện cụ thể trong hợp đồng FIDIC hoặc hợp đồng mẫu do chủ đầu tư quy định.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ bảo lãnh vận hành thử với các loại bảo lãnh khác trong xây dựng như bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh bảo hành (bảo hành công trình) và bảo lãnh tạm ứng. Bảo lãnh vận hành thử thường chiếm tỷ lệ nhỏ hơn bảo lãnh thực hiện hợp đồng (10%) và thường được phát hành sau khi công trình hoàn thành xây dựng, trước giai đoạn nghiệm thu vận hành thử. Khi làm bài thi, thí sinh cần nắm vững đặc điểm: bên được bảo lãnh là nhà thầu, bên thụ hưởng là chủ đầu tư, điều kiện đòi bảo lãnh liên quan đến việc không đạt thông số kỹ thuật vận hành thử, và thời hạn bảo lãnh thường từ 6 tháng đến 2 năm tùy quy mô dự án.