Bảo lãnh xuất xứ hàng hóa (Certificate of Origin Guarantee) là hình thức bảo lãnh ngân hàng trong đó ngân hàng cam kết với bên thụ hưởng (thường là nhà nhập khẩu hoặc cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền) về việc bảo đảm hàng hóa xuất khẩu có xuất xứ đúng như nội dung khai báo trên Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O). Đây là loại bảo lãnh có điều kiện, chỉ phát sinh khi có yêu cầu từ đối tác nước ngoài hoặc theo quy định của pháp luật và các hiệp định thương mại quốc tế buộc phải có sự đảm bảo của ngân hàng về tính xác thực của xuất xứ hàng hóa.
Khi doanh nghiệp xuất khẩu có nhu cầu bảo lãnh, ngân hàng sẽ yêu cầu cung cấp đầy đủ hồ sơ pháp lý và chứng từ thương mại liên quan đến lô hàng, bao gồm: Giấy chứng nhận xuất xứ do cơ quan có thẩm quyền cấp (như VCCI, Sở Công Thương các địa phương), hợp đồng mua bán ngoại thương, hóa đơn thương mại, vận đơn, phiếu đóng gói và các chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu đầu vào. Ngân hàng tiến hành thẩm tra tính hợp lệ của các chứng từ này, đánh giá uy tín của doanh nghiệp, sau đó phát hành thư bảo lãnh với giá trị và thời hạn cụ thể. Trong trường hợp phát hiện hàng hóa không đúng xuất xứ đã khai báo hoặc xảy ra tranh chấp về nguồn gốc, ngân hàng sẽ thực hiện nghĩa vụ bồi thường theo cam kết trong thư bảo lãnh, đồng thời có quyền truy đòi doanh nghiệp để hoàn trả số tiền đã chi trả.
Một doanh nghiệp dệt may tại Việt Nam xuất khẩu lô hàng sang EU yêu cầu phải có C/O form A hoặc form BV để được hưởng thuế suất ưu đãi theo GSP. Nhà nhập khẩu nước ngoài yêu cầu doanh nghiệp phải có thư bảo lãnh của ngân hàng xác nhận xuất xứ hàng hóa là đúng với khai báo. Lúc này, doanh nghiệp đề nghị ngân hàng Vietcombank hoặc BIDV phát hành thư bảo lãnh xuất xứ với giá trị tương ứng giá trị lô hàng, kèm theo phí bảo lãnh theo biểu phí của từng ngân hàng. Nhờ có bảo lãnh, giao dịch xuất khẩu được thực hiện thuận lợi, doanh nghiệp tránh được rủi ro bị từ chối thông quan, áp thuế chống bán phá giá hoặc mất quyền hưởng ưu đãi thuế quan.
Về quy định pháp lý, loại bảo lãnh này được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật Việt Nam như Bộ luật Dân sự 2015 về hợp đồng bảo lãnh, Luật Thương mại 2005, các Thông tư hướng dẫn hoạt động bảo lãnh ngân hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành, và Nghị định số 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu. Bên cạnh đó, các quy định quốc tế như UCP 600, ISBP, các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam là thành viên như EVFTA, CPTPP cũng có những yêu cầu cụ thể về chứng nhận xuất xứ hàng hóa.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ Bảo lãnh xuất xứ hàng hóa với Bảo lãnh thanh toán và Bảo lãnh thực hiện hợp đồng. Bảo lãnh xuất xứ là loại bảo lãnh đặc thù gắn liền với hoạt động xuất nhập khẩu, trong đó đối tượng bảo lãnh là tính xác thực của xuất xứ chứ không phải nghĩa vụ thanh toán hay nghĩa vụ thực hiện hợp đồng. Khi làm bài thi, cần chú ý đến các yếu tố quan trọng: điều kiện bảo lãnh, thời hạn bảo lãnh, giá trị bảo lãnh, phí bảo lãnh và quyền truy đòi của ngân hàng. Ngoài ra, nên nắm vững mối quan hệ giữa Giấy chứng nhận xuất xứ và thư bảo lãnh, vì đây là hai chứng từ có tính chất bổ trợ cho nhau trong giao dịch ngoại thương.