Cam kết 12/CK-TNCN là mẫu cam kết được ban hành theo Thông tư 80/2021/TT-BTC ngày 29/9/2021 của Bộ Tài chính, áp dụng cho cá nhân cư trú Việt Nam có thu nhập vãng lai từ hoạt động chuyển nhượng chứng khoán. Mẫu cam kết này được sử dụng khi cá nhân đề nghị tổ chức trung gian (công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ) khấu trừ thuế thu nhập cá nhân (TNCN) thay vì tự kê khai và nộp thuế trực tiếp với cơ quan thuế, nhằm xác định nghĩa vụ thuế phù hợp với tình hình thực tế của người nộp thuế.
Khi cá nhân cư trú thực hiện chuyển nhượng chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ...) tại Việt Nam, thông thường thuế TNCN sẽ được khấu trừ tại nguồn với mức 0,1% trên tổng giá trị chuyển nhượng. Tuy nhiên, theo quy định tại Thông tư 80/2021/TT-BTC, nếu tổng giá trị chuyển nhượng chứng khoán trong năm dương lịch của cá nhân không vượt quá 1 tỷ đồng, người nộp thuế được quyền nộp mẫu cam kết 12/CK-TNCN để đề nghị tạm khấu trừ thuế ở mức 0% hoặc mức thấp hơn phù hợp. Việc cam kết phải đảm bảo rằng tổng thu nhập tính thuế TNCN cả năm (bao gồm thu nhập từ tiền lương, tiền công, kinh doanh và các khoản khác) chưa đến mức phải nộp thuế, tức là chưa vượt quá mức giảm trừ gia cảnh theo quy định. Sau khi nhận được cam kết hợp lệ, tổ chức trung gian có trách nhiệm lưu giữ hồ sơ và thực hiện khấu trừ theo đúng nội dung cam kết thay vì áp dụng mức 0,1% mặc định. Đến cuối năm, cá nhân vẫn phải thực hiện quyết toán thuế nếu tổng thu nhập thực tế vượt ngưỡng miễn thuế, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong hệ thống thuế.
Ví dụ thực tế tại thị trường chứng khoán Việt Nam: Chị Trần Thị B là kế toán viên tại Hà Nội với mức lương 18 triệu đồng/tháng, đồng thời có một khoản đầu tư cổ phiếu tại Công ty Chứng khoán SSI. Trong năm 2024, chị B chuyển nhượng cổ phiếu trị giá 600 triệu đồng, nếu bị khấu trừ 0,1% chị sẽ mất 600 nghìn đồng. Tuy nhiên, với thu nhập từ lương cả năm khoảng 216 triệu đồng kết hợp khoản chuyển nhượng, tổng thu nhập của chị vẫn dưới ngưỡng chịu thuế sau khi trừ các khoản giảm trừ gia cảnh (132 triệu cho bản thân và 52 triệu cho mỗi người phụ thuộc). Chị B có thể nộp mẫu cam kết 12/CK-TNCN cho công ty chứng khoán để được tạm khấu trừ 0%, số tiền 600 nghìn đồng sẽ được hoàn lại hoặc bù trừ khi quyết toán thuế cuối năm. Ngược lại, nếu cá nhân có thu nhập cao từ nhiều nguồn khác cộng lại đã vượt ngưỡng chịu thuế thì không nên cam kết để tránh bị truy thu và phạt.
Cơ sở pháp lý chính của cam kết 12/CK-TNCN bao gồm: Thông tư 80/2021/TT-BTC ngày 29/9/2021 sửa đổi, bổ sung Thông tư 111/2013/TT-BTC hướng dẫn thi hành Luật Thuế TNCN (sửa đổi theo Luật số 26/2012/QH13); Nghị định 65/2013/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế TNCN; Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14 về điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh. Mẫu cam kết được quy định cụ thể tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư 80/2021/TT-BTC và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2022.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý một số điểm quan trọng: Thứ nhất, cần phân biệt rõ mẫu 12/CK-TNCN (dùng cho chuyển nhượng chứng khoán) với mẫu 08/CK-TNCN (dùng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công) và các mẫu cam kết khác theo cùng Thông tư. Thứ hai, nhớ ngưỡng 1 tỷ đồng/năm từ chuyển nhượng chứng khoán là điều kiện tiên quyết để được cam kết. Thứ ba, mức giảm trừ gia cảnh hiện hành là 132 triệu đồng/năm cho bản thân và 52 triệu đồng/năm cho mỗi người phụ thuộc theo Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14. Thứ tư, nếu cá nhân cam kết không trung thực, sai sự thật sẽ bị coi là hành vi trốn thuế và bị xử lý theo Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, có thể bị phạt tiền từ 1 đến 3 lần số thuế trốn. Thứ năm, hiện nay nhiều công ty chứng khoán đã tích hợp việc nộp cam kết trực tuyến qua ứng dụng giao dịch, giúp khách hàng thực hiện nhanh chóng và tiện lợi hơn.