Cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm quốc gia (tên chính thức: Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm) là đơn vị trực thuộc Bộ Tư pháp, có chức năng tổ chức, quản lý và vận hành hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm trên phạm vi toàn quốc. Cơ quan này thay thế cho mô hình Trung tâm Đăng ký giao dịch, tài sản tại Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trước đây, đồng thời kế thừa toàn bộ chức năng đăng ký và công bố thông tin về giao dịch bảo đảm trên cả nước.
Hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm hoạt động theo nguyên tắc công khai, minh bạch, nhằm giúp các chủ thể có liên quan tra cứu thông tin về tài sản đang được dùng để bảo đảm nghĩa vụ. Khi các bên thực hiện giao dịch bảo đảm như thế chấp, cầm cố, bảo lãnh bằng tài sản, họ cần đăng ký tại Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm hoặc các Chi nhánh tại địa phương để thông báo giao dịch. Việc đăng ký đóng vai trò quan trọng trong việc xác định thứ tự ưu tiên khi cùng một tài sản được dùng để bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ khác nhau. Theo quy định pháp luật, thời điểm đăng ký hợp lệ là căn cứ pháp lý để xác lập thứ tự ưu tiên giữa các chủ nợ, bên nhận bảo đảm khi xảy ra tranh chấp.
Trong hoạt động ngân hàng Việt Nam, khi khách hàng cá nhân vay vốn và thế chấp quyền sử dụng đất, sổ tiết kiệm hoặc phương tiện giao thông, ngân hàng sẽ yêu cầu đăng ký giao dịch bảo đảm tại Chi nhánh đăng ký giao dịch bảo đảm nơi có tài sản hoặc nơi cư trú của bên bảo đảm. Trường hợp khách hàng cố tình dùng cùng một tài sản để thế chấp cho nhiều ngân hàng, chủ nợ nào đăng ký giao dịch bảo đảm trước sẽ được ưu tiên xử lý tài sản khi xảy ra tranh chấp. Ngoài ra, các tổ chức tín dụng có thể tra cứu miễn phí tình trạng tài sản bảo đảm trên Cổng thông tin điện tử của Cục nhằm phục vụ công tác thẩm định trước khi quyết định cho vay.
Cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm quốc gia được thành lập và quy định chức năng, nhiệm vụ tại Điều 33 Nghị định 99/2015/NĐ-CP ngày 30/12/2015 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 21/2021/NĐ-CP. Cùng với đó, các Thông tư hướng dẫn của Bộ Tư pháp quy định cụ thể về hồ sơ, trình tự thủ tục đăng ký, phí đăng ký và biểu mẫu áp dụng trong hoạt động đăng ký giao dịch bảo đảm trên thực tế.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ ba hệ thống đăng ký tài sản: Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm (thuộc Bộ Tư pháp), Văn phòng đăng ký đất đai (thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường) và cơ quan đăng ký tàu bay, tàu biển. Cần nắm vững nguyên tắc "đăng ký trước, ưu tiên trước" trong xử lý tài sản bảo đảm, đồng thời hiểu rõ sự khác biệt giữa đăng ký để xác lập quyền (như đăng ký biện pháp bảo đảm bằng tài sản chung của vợ chồng) và đăng ký để thông báo (như thế chấp bằng tài sản riêng của bên thứ ba).