Đấu thầu rộng rãi quốc tế là gì?
Đấu thầu rộng rãi quốc tế (tiếng Anh: International Open Tender, viết tắt là IOT hay ICB – International Competitive Bidding) là hình thức lựa chọn nhà thầu trong đó bên mời thầu đăng tải thông báo mời thầu công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng trong nước và quốc tế, không giới hạn số lượng nhà thầu trong và ngoài nước tham gia nộp hồ sơ dự thầu. Đây là phương thức đấu thầu mang tính cạnh tranh cao nhất, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả kinh tế trong việc sử dụng nguồn vốn công. Trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, thuật ngữ này đặc biệt quan trọng khi các tổ chức tín dụng tham gia bảo lãnh, cho vay hoặc tài trợ các dự án đầu tư công quy mô lớn sử dụng nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi hoặc vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
Về bản chất, đấu thầu rộng rãi quốc tế là quy trình mà chủ đầu tư (có thể là một cơ quan nhà nước, tập đoàn nhà nước hoặc doanh nghiệp lớn) công bố rộng rãi nhu cầu mua sắm, xây lắp hoặc cung cấp dịch vụ cho tất cả các nhà thầu có năng lực trên phạm vi toàn cầu. Quy trình này được thiết kế nhằm ba mục tiêu cốt lõi: (i) tối đa hóa tính cạnh tranh để có được giá hợp đồng tối ưu; (ii) đảm bảo tính minh bạch trong sử dụng vốn công và vốn vay quốc tế; (iii) tạo cơ hội tiếp cận công nghệ, kinh nghiệm quản lý tiên tiến từ các nhà thầu quốc tế. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam, đặc biệt sau khi gia nhập CPTPP, EVFTA và các hiệp định thương mại tự do khác, đấu thầu rộng rãi quốc tế trở thành công cụ không thể thiếu để thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bản địa.
Thuật ngữ tiếng Anh: International Open Tender (IOT) / International Competitive Bidding (ICB) Lĩnh vực: Thuế & Tài chính công (Public Procurement & Finance)
Đặc điểm và phân loại
1. Đặc điểm chính của đấu thầu rộng rãi quốc tế
| Đặc điểm | Nội dung chi tiết |
|---|---|
| Tính công khai | Thông báo mời thầu được đăng tải trên ít nhất 2 phương tiện: 1 trong nước (Báo Đấu thầu, Cổng đấu thầu quốc gia) và 1 quốc tế (UNDB, DG Market, kênh riêng của nhà tài trợ). |
| Không giới hạn nhà thầu | Bất kỳ nhà thầu trong nước hoặc nước ngoài có đủ năng lực đều có quyền nộp hồ sơ dự thầu. |
| Ngôn ngữ hồ sơ | Thường sử dụng 2 ngôn ngữ (tiếng Việt + tiếng Anh), đối với dự án JICA có thể thêm tiếng Nhật, dự án Hàn Quốc có thể thêm tiếng Hàn. |
| Thời gian chuẩn bị | Tối thiểu 40 ngày (đối với gói thầu xây lắp) hoặc 30 ngày (gói thầu hàng hóa, dịch vụ) tính từ ngày phát hành hồ sơ mời thầu. |
| Nguyên tắc ưu đãi | Nhà thầu trong nước được hưởng ưu đãi 7,5% giá dự thầu khi cạnh tranh với nhà thầu nước ngoài (theo quy định tại Nghị định 63/2014/NĐ-CP). |
| Tiêu chuẩn đánh giá | Có thể áp dụng tiêu chuẩn "giá thấp nhất" hoặc "giá đánh giá" kết hợp yếu tố kỹ thuật, tùy theo quy định của nhà tài trợ. |
| Cơ sở pháp lý | Luật Đấu thầu 2013, Nghị định 63/2014/NĐ-CP, Nghị định 56/2020/NĐ-CP (vốn ODA) và các thông tư hướng dẫn của Bộ KH&ĐT. |
2. Phân loại các hình thức đấu thầu (so sánh)
| Hình thức | Phạm vi | Số lượng nhà thầu | Áp dụng cho |
|---|---|---|---|
| Đấu thầu rộng rãi quốc tế | Toàn cầu | Không giới hạn | Gói thầu ODA, FDI, vốn vay ưu đãi, dự án quy mô lớn |
| Đấu thầu rộng rãi trong nước | Trong nước | Không giới hạn (chỉ nhà thầu VN) | Gói thầu sử dụng vốn NSNN, dự án dân dụng thông thường |
| Đấu thầu hạn chế | Theo danh sách | Từ 3-7 nhà thầu được mời | Gói thầu có tính đặc thù, bí mật kỹ thuật |
| Chỉ định thầu | Theo chỉ định | 1 nhà thầu | Gói thầu khẩn cấp, bí mật nhà nước, dưới 5 tỷ đồng |
| Mua sắm trực tiếp | Tùy chọn | Tự do | Giá trị nhỏ dưới 100 triệu đồng (hàng hóa) |
3. Quy trình thực hiện đấu thầu rộng rãi quốc tế
Quy trình gồm 9 bước chính: (1) Lập và phê duyệt kế hoạch đấu thầu; (2) Lập hồ sơ mời thầu (HSMT); (3) Thẩm định HSMT; (4) Phê duyệt HSMT; (5) Đăng tải thông báo mời thầu quốc tế; (6) Bán HSMT và nhận thắc mắc; (7) Tổ chức hội nghị tiền đấu thầu (Pre-bid Meeting); (8) Nhận hồ sơ dự thầu (HSDT) và mở thầu công khai; (9) Đánh giá HSDT, thương thảo và công nhận kết quả trúng thầu. Toàn bộ quá trình thường kéo dài từ 90 đến 180 ngày tùy quy mô gói thầu.
Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng
Ví dụ 1: Gói thầu cung cấp thiết bị y tế cho Ngân hàng A tài trợ dự án World Bank
Năm 2022, Ngân hàng A đóng vai trò là đại lý tài chính cho một dự án nâng cấp hệ thống y tế công lập tại khu vực miền Trung Việt Nam với tổng giá trị 125 triệu USD, sử dụng vốn vay từ World Bank (IBRD). Trong đó, gói thầu cung cấp thiết bị chẩn đoán hình ảnh (máy MRI 1.5T, máy CT scanner 64 lát cắt) trị giá 18,5 triệu USD phải tổ chức đấu thầu rộng rãi quốc tế theo quy định của nhà tài trợ.
Quy trình thực hiện: (i) Thông báo mời thầu được đăng trên UN Development Business và website của Ngân hàng A; (ii) HSMT được phát hành song ngữ Việt – Anh với giá bán 2.000 USD/bộ; (iii) Có 12 nhà thầu quốc tế từ Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ nộp HSDT; (iv) Nhà thầu trong nước (Công ty B tại TP. Hồ Chí Minh) được hưởng ưu đãi 7,5%; (v) Kết quả, nhà thầu đến từ Hàn Quốc trúng thầu với giá 16,8 triệu USD (tiết kiệm 1,7 triệu USD so với dự toán ban đầu). Nhờ áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi quốc tế, Ngân hàng A đã giúp chủ đầu tư tiết kiệm được khoảng 9,2% giá trị gói thầu, đồng thời tiếp cận được công nghệ y tế tiên tiến từ các nước G20.
Ví dụ 2: Dự án đường cao tốc – Ngân hàng B tham gia đồng tài trợ
Tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn Cam Lâm – Vĩnh Hảo (dài 78,5 km, tổng vốn đầu tư 8.600 tỷ đồng ~ 365 triệu USD) do Ngân hàng B bảo lãnh phát hành trái phiếu và đồng tài trợ vốn vay JICA. Gói thầu xây lắp chính (gói XL-02 trị giá 1.250 tỷ đồng) được tổ chức đấu thầu rộng rãi quốc tế theo quy định của Nghị định 56/2020/NĐ-CP và hướng dẫn của JICA.
Đặc điểm nổi bật của gói thầu này: (i) HSMT được phát hành bằng 3 ngôn ngữ (Việt – Anh – Nhật) với giá bán 25 triệu đồng/bộ; (ii) Thời gian bán HSMT kéo dài 60 ngày (vượt mức tối thiểu 40 ngày theo quy định) do yêu cầu kỹ thuật phức tạp; (iii) Có 5 nhà thầu quốc tế và 3 liên danh trong nước nộp HSDT; (iv) Tiêu chuẩn đánh giá là "giá đánh giá" (kết hợp điểm kỹ thuật 70% + giá 30%); (v) Kết quả, một nhà thầu Nhật Bản trúng thầu với giá 1.180 tỷ đồng. Tỷ lệ tiết kiệm đạt 5,6% so với tổng mức đầu tư được duyệt. Ngân hàng B đã đóng vai trò quan trọng trong việc bảo lãnh phát hành trái phiếu dự án trị giá 3.500 tỷ đồng, cung cấp bảo lãnh thực hiện hợp đồng và tham gia giám sát việc sử dụng vốn.
Ví dụ 3: Đấu thầu tư vấn tài chính – Dự án metro TP.HCM
Trong dự án tuyến metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên (tổng vốn 2,49 tỷ USD), Ngân hàng C được lựa chọn làm tư vấn tài chính thông qua hình thức đấu thầu rộng rãi quốc tế (QCBS – Quality and Cost Based Selection). Gói thầu tư vấn tài chính có giá trị 4,2 triệu USD, áp dụng tiêu chuẩn đánh giá 80% chất lượng – 20% giá (theo quy định của ADB). Quá trình đấu thầu thu hút 8 công ty tư vấn tài chính quốc tế từ Pháp, Singapore, Úc, Nhật Bản tham gia. Kết quả, Ngân hàng C đã cạnh tranh thành công nhờ năng lực chuyên môn vượt trội và chiến lược giá hợp lý, trở thành đơn vị tư vấn tài chính chính thức cho dự án.
Đấu thầu rộng rãi quốc tế trong các ngôn ngữ khác
| Ngôn ngữ | Thuật ngữ | Phiên âm |
|---|---|---|
| Tiếng Anh | International Open Tender / International Competitive Bidding (ICB) | /ˌɪntəˈnæʃənəl ˈoʊpən ˈtɛndər/ |
| Tiếng Nhật | 国際一般競争入札 (Kokusai Ippan Kyōsō Nyūsatsu) | こくさいいっぱんきょうそうにゅうさつ |
| Tiếng Hàn | 국제공개입찰 (Gukje Gonggae Ibchal) | 국제공개발찰 |
| Tiếng Trung | 国际公开招标 (Guójì Gōngkāi Zhāobiāo) | /ɡu̯ɔ˧˥ tɕi˥˩ kʊŋ˥ kʰaɪ̯˥ ʈʂɑʊ̯˥ pjɑʊ̯˥/ |
| Tiếng Tây Ban Nha | Licitación Pública Internacional | /liθitaˈsjon ˈpublika inteɾnaθjoˈnal/ |
Câu hỏi thường gặp
Đấu thầu rộng rãi quốc tế khác gì đấu thầu rộng rãi trong nước?
Đấu thầu rộng rãi quốc tế cho phép nhà thầu nước ngoài tham gia nộp hồ sơ dự thầu, thông báo được đăng tải trên các phương tiện truyền thông quốc tế và HSMT thường được lập bằng hai ngôn ngữ trở lên. Trong khi đó, đấu thầu rộng rãi trong nước chỉ giới hạn nhà thầu Việt Nam, HSMT chỉ sử dụng tiếng Việt và thời gian chuẩn bị ngắn hơn. Điểm khác biệt cốt lõi là phạm vi địa lý (toàn cầu vs. trong nước) và mức độ cạnh tranh (cao hơn ở đấu thầu quốc tế).
Khi nào cần áp dụng đấu thầu rộng rãi quốc tế?
Đấu thầu rộng rãi quốc tế là hình thức bắt buộc trong 4 trường hợp: (1) Gói thầu sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài theo điều ước quốc tế; (2) Gói thầu sử dụng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) khi chủ đầu tư là doanh nghiệp FDI; (3) Gói thầu có giá trị lớn nhưng nhà thầu trong nước không đủ năng lực về công nghệ, kỹ thuật; (4) Gói thầu mua sắm hàng hóa đặc biệt mà thị trường trong nước không cung cấp được. Ngân hàng thường gặp hình thức này khi tham gia tài trợ vốn cho các dự án đầu tư công quy mô lớn.
Đấu thầu rộng rãi quốc tế ảnh hưởng thế nào đến khách hàng ngân hàng?
Đối với khách hàng doanh nghiệp: đấu thầu rộng rãi quốc tế giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận công nghệ tiên tiến, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua các gói thầu liên danh hoặc nhà thầu phụ. Đối với khách hàng cá nhân: các dự án sử dụng vốn đấu thầu quốc tế thường có chất lượng cao hơn, thời gian hoàn thành nhanh hơn, gián tiếp tạo ra hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục tốt hơn. Đối với ngân hàng: hình thức này tạo cơ hội kinh doanh mới trong các mảng bảo lãnh, cho vay dự án, phát hành trái phiếu và tư vấn tài chính, đồng thời yêu cầu nhân sự ngân hàng phải nắm vững quy trình đấu thầu để đánh giá hiệu quả rủi ro tín dụng.
Tổng kết
Đấu thầu rộng rãi quốc tế (International Open Tender) là hình thức đấu thầu có tính cạnh tranh và minh bạch cao nhất, đóng vai trò then chốt trong việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn công và thu hút đầu tư quốc tế vào Việt Nam. Đối với người ôn thi ngân hàng, việc nắm vững thuật ngữ này không chỉ giúp trả lời các câu hỏi lý thuyết mà còn là nền tảng để phân tích các dự án đầu tư, đánh giá rủi ro tín dụng và tư vấn tài chính cho khách hàng doanh nghiệp. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công (kế hoạch 2021-2025 là 2,87 triệu tỷ đồng) và tiếp tục ký kết các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đấu thầu rộng rãi quốc tế sẽ ngày càng trở nên phổ biến, đòi hỏi đội ngũ nhân sự ngân hàng phải cập nhật liên tục các quy định pháp luật và thông lệ quốc tế trong lĩnh vực mua sắm công.