Giao dịch cơ sở là hợp đồng mua bán, thỏa thuận thương mại hoặc bất kỳ giao dịch nào được ký kết giữa người xuất khẩu và người nhập khẩu, làm căn cứ để mở thư tín dụng (L/C) hoặc thực hiện các hình thức thanh toán quốc tế khác. Đây là giao dịch nền tảng mà công cụ thanh toán được thiết lập để phục vụ, đồng thời các ngân hàng liên quan không bị ràng buộc bởi các điều khoản của giao dịch này.
Giao dịch cơ sở bao gồm hợp đồng ngoại thương, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng cung cấp hàng hóa hoặc các thỏa thuận thương mại có giá trị pháp lý giữa người mua và người bán. Khi thực hiện thanh toán qua thư tín dụng, ngân hàng chỉ làm việc với chứng từ chứ không quan tâm đến bản chất hay nội dung của hợp đồng mua bán giữa hai bên thương nhân. Nguyên tắc này được thể hiện rõ trong Điều 4 và Điều 5 của UCP 600, trong đó quy định rằng ngân hàng không liên quan đến giao dịch cơ sở và chỉ xem xét tính hợp lệ của chứng từ trên phương diện hình thức. Trách nhiệm của ngân hàng hoàn toàn tách biệt với nghĩa vụ thực hiện hợp đồng giữa người mua và người bán, kể cả khi có bất kỳ tranh chấp hay vi phạm nào xảy ra trong giao dịch cơ sở.
Ví dụ, một công ty dệt may tại TP. Hồ Chí Minh ký hợp đồng xuất khẩu 100.000 mét vải trị giá 500.000 USD với đối tác tại Hoa Kỳ, thì hợp đồng mua bán ngoại thương này chính là giao dịch cơ sở. Căn cứ vào đó, người nhập khẩu sẽ yêu cầu ngân hàng tại Hoa Kỳ mở thư tín dụng, và ngân hàng Việt Nam sẽ thông báo L/C cho nhà xuất khẩu. Khi hàng được giao, nhà xuất khẩu chỉ cần xuất trình bộ chứng từ phù hợp (hóa đơn thương mại, vận đơn, phiếu đóng gói, chứng nhận xuất xứ...) để được thanh toán, mà không cần chứng minh đã thực hiện đúng và đủ mọi điều khoản trong hợp đồng gốc với người mua.
Theo Điều 4 UCP 600 (Tập quán thực hành thống nhất về Tín dụng chứng từ do ICC ban hành), tín dụng chứng từ về bản chất là giao dịch tách biệt khỏi hợp đồng mua bán hoặc các giao dịch cơ sở khác, kể cả khi có bất kỳ tham chiếu nào trong tín dụng về hợp đồng đó và ngân hàng cũng không bị buộc phải xem xét nội dung của hợp đồng ấy. Tại Việt Nam, các quy định về thanh toán quốc tế và mở thư tín dụng được hướng dẫn tại Thông tư 13/2017/TT-NHNN ngày 29/6/2017 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan. Các quy định này đảm bảo quyền và nghĩa vụ của các ngân hàng được tách biệt hoàn toàn với tranh chấp phát sinh từ giao dịch cơ sở giữa người mua và người bán.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần ghi nhớ nguyên tắc "tính độc lập của tín dụng chứng từ" - nghĩa là tất cả các ngân hàng liên quan gồm ngân hàng mở, ngân hàng thông báo, ngân hàng xác nhận và ngân hàng thanh toán đều tách biệt hoàn toàn khỏi giao dịch cơ sở. Lưu ý quan trọng là ngân hàng không có nghĩa vụ xác minh hàng hóa có thực sự được giao hay không, không kiểm tra chất lượng hàng hóa, mà chỉ kiểm tra chứng từ trên phương diện hình thức theo nguyên tắc "tuân thủ chặt chẽ" (strict compliance). Đây là một trong những câu hỏi thường gặp và mang tính điểm chốt trong các kỳ thi chứng chỉ CDCS (Certified Documentary Credit Specialist) của ICC cũng như các chương trình đào tạo nghiệp vụ thanh toán quốc tế tại Việt Nam.