Hạn mức cấp tín dụng theo pháp luật (Legal credit concentration limit) là giới hạn tối đa mà một tổ chức tín dụng được phép cấp tín dụng cho một khách hàng, một khách hàng và người có liên quan, hoặc một nhóm khách hàng, được tính theo tỷ lệ phần trăm trên vốn tự có của tổ chức tín dụng. Đây là công cụ quản trị rủi ro tập trung tín dụng mang tính bắt buộc, nhằm đảm bảo an toàn hoạt động và hạn chế rủi ro khi một khoản vay hoặc một nhóm khoản vay bị tổn thất nghiêm trọng.
Theo quy định pháp luật, vốn tự có được sử dụng làm căn cứ tính hạn mức là vốn tự có của tổ chức tín dụng tại thời điểm cấp tín dụng, không bao gồm các khoản vốn vay từ tổ chức tín dụng khác trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Các hạn mức cụ thể bao gồm: tối đa 15% vốn tự có đối với một khách hàng; tối đa 25% vốn tự có đối với một khách hàng và người có liên quan (trong trường hợp khách hàng là doanh nghiệp không phải tổ chức tín dụng). Đối với nhóm khách hàng, theo Thông tư 12/2023/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 01/7/2023, hạn mức được siết chặt xuống còn 25% vốn tự có, thay vì mức 50% như trước đây. Khi cấp tín dụng vượt các giới hạn này, tổ chức tín dụng phải xin ý kiến chấp thuận bằng văn bản của Ngân hàng Nhà nước theo quy trình đặc biệt, đồng thời chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Ví dụ thực tế trong hệ thống ngân hàng Việt Nam: Ngân hàng TMCP A có vốn tự có là 20.000 tỷ đồng thì hạn mức cấp tín dụng tối đa cho một khách hàng doanh nghiệp là 3.000 tỷ đồng (15%), cho một khách hàng và người có liên quan là 5.000 tỷ đồng (25%), và cho một nhóm khách hàng là 5.000 tỷ đồng (25%). Nếu Tập đoàn B muốn vay 6.000 tỷ đồng vượt hạn mức, ngân hàng phải trình hồ sơ đề nghị NHNN chấp thuận. Trường hợp nổi bật là khi một số ngân hàng thương mại cổ phần lớn đã cấp tín dụng vượt giới hạn cho các tập đoàn đầu ngành, sau đó phải đối mặt với nợ xấu lớn khi doanh nghiệp gặp khó khăn.
Về cơ sở pháp lý, các hạn mức này được quy định chủ yếu tại Điều 128, 129, 130, 131 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); Thông tư 22/2019/TT-NHNN và hiện nay là Thông tư 12/2023/TT-NHNN ngày 28/4/2023 quy định về các giới hạn cấp tín dụng. Ngoài ra, NHNN còn ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết về cách xác định vốn tự có, khách hàng, người có liên quan và nhóm khách hàng. Việc tuân thủ các hạn mức này là một trong những tiêu chí an toàn hoạt động được NHNN thanh tra, giám sát thường xuyên thông qua hệ thống CAMO.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần nhớ rõ các con số cốt lõi: 15% (một khách hàng), 25% (một khách hàng + người liên quan và nhóm khách hàng theo Thông tư 12/2023), cùng các trường hợp ngoại lệ như cấp tín dụng cho công ty con, cấp tín dụng ngắn hạn để mua bán nông sản theo chính sách Nhà nước. Lưu ý phân biệt với hạn mức tín dụng thương mại (credit limit) là hạn mức nội bộ do chính sách ngân hàng đặt ra, trong khi hạn mức theo pháp luật mang tính bắt buộc và có chế tài xử phạt khi vi phạm. Các câu hỏi trắc nghiệm thường tập trung vào cách tính tỷ lệ, xác định người có liên quan, và các trường hợp được phép cấp tín dụng vượt giới hạn.