Hoàn trả nghĩa vụ bảo lãnh pháp lý là nghĩa vụ theo quy định pháp luật và hợp đồng bảo lãnh, theo đó bên được bảo lãnh phải hoàn trả cho ngân hàng (bên bảo lãnh) toàn bộ khoản tiền mà ngân hàng đã thanh toán cho bên thụ hưởng khi nghĩa vụ bảo lãnh phát sinh. Nghĩa vụ này phát sinh tự động khi ngân hàng thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh, không phụ thuộc vào việc bên được bảo lãnh có đồng ý hay không hay có khả năng hoàn trả hay không.
Nghĩa vụ hoàn trả được thiết lập trên cơ sở quan hệ pháp lý giữa ngân hàng bảo lãnh và bên được bảo lãnh thông qua hợp đồng bảo lãnh hoặc hợp đồng cấp tín dụng liên quan. Khi bên được bảo lãnh không thực hiện đúng nghĩa vụ với bên thụ hưởng, dẫn đến việc ngân hàng phải trả tiền theo thư bảo lãnh, ngân hàng có quyền yêu cầu bên được bảo lãnh hoàn trả trong thời hạn đã thỏa thuận. Ngoài khoản tiền gốc, bên được bảo lãnh còn phải chịu lãi suất quá hạn, phí phạt và các chi phí phát sinh liên quan đến việc ngân hàng thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh. Trong trường hợp bên được bảo lãnh không tự nguyện hoàn trả, ngân hàng có quyền áp dụng các biện pháp xử lý tài sản đảm bảo hoặc khởi kiện ra tòa án theo quy định pháp luật. Nghĩa vụ hoàn trả có thể được bảo đảm bằng tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của bên thứ ba theo thỏa thuận trước đó.
Ví dụ, Công ty A ký hợp đồng xây dựng với Chủ đầu tư B và được Ngân hàng C phát hành thư bảo lãnh thực hiện hợp đồng trị giá 10 tỷ đồng. Khi Công ty A vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, Chủ đầu tư B yêu cầu Ngân hàng C thanh toán 3 tỷ đồng theo thư bảo lãnh. Sau khi thanh toán cho B, Ngân hàng C có quyền yêu cầu Công ty A hoàn trả 3 tỷ đồng này cùng lãi suất quá hạn theo quy định trong hợp đồng bảo lãnh đã ký. Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, các ngân hàng thương mại như Vietcombank, BIDV, Techcombank thường yêu cầu khách hàng ký cam kết hoàn trả và thiết lập tài sản đảm bảo ngay từ khi phát hành thư bảo lãnh để bảo vệ quyền lợi của mình.
Về mặt pháp lý, nghĩa vụ hoàn trả được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 335, 336, 337 về hợp đồng bảo lãnh và nghĩa vụ liên quan) và Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Thông tư 02/2019/TT-NHNN và Thông tư 01/2020/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước quy định cụ thể về hoạt động bảo lãnh của tổ chức tín dụng cũng có những điều khoản liên quan đến nghĩa vụ hoàn trả và xử lý tài sản đảm bảo khi bảo lãnh được thực hiện. Ngoài ra, Nghị định 21/2021/NĐ-CP về thi hành Bộ luật Dân sự cũng hướng dẫn chi tiết về nghĩa vụ hoàn trả trong quan hệ bảo lãnh.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần phân biệt rõ giữa hoàn trả nghĩa vụ bảo lãnh pháp lý và nghĩa vụ bồi hoàn ngoài hợp đồng: hoàn trả có cơ sở từ hợp đồng bảo lãnh, còn bồi hoàn ngoài hợp đồng áp dụng khi không có quan hệ hợp đồng giữa các bên. Cần nắm vững các khái niệm liên quan gồm bên bảo lãnh, bên được bảo lãnh, bên thụ hưởng, thư bảo lãnh và các loại bảo lãnh phổ biến (bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh bảo hành, bảo lãnh thanh toán). Đặc biệt lưu ý quy trình ngân hàng yêu cầu hoàn trả, thời hiệu khởi kiện và các biện pháp xử lý khi bên được bảo lãnh không hoàn trả đúng hạn.