Hợp đồng cho vay có điều kiện tiên quyết là loại hợp đồng tín dụng mà hiệu lực pháp lý của hợp đồng hoặc quyền giải ngân vốn vay của khách hàng chỉ phát sinh khi các điều kiện do ngân hàng đặt ra được đáp ứng đầy đủ. Đây là công cụ pháp lý giúp ngân hàng kiểm soát rủi ro trước khi cam kết chính thức giải ngân, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của tổ chức tín dụng trong suốt quá trình cấp tín dụng cho khách hàng.
Các điều kiện tiên quyết (tiếng Anh là Conditions Precedent - CP) thường bao gồm hai nhóm chính: điều kiện pháp lý và điều kiện thực tế. Về pháp lý, khách hàng phải cung cấp đầy đủ hồ sơ chứng minh tư cách pháp nhân, giấy phép hoành chỉnh, hồ sơ tài sản bảo đảm đã được công chứng hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định, giấy đăng ký kinh doanh còn hiệu lực, cùng các văn bản phê duyệt nội bộ của khách hàng như biên bản họp Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng thành viên. Về thực tế, khách hàng cần hoàn tất việc ký kết các hợp đồng bảo hiểm tài sản, mua bán bảo hành thiết bị, hoàn thiện phương án sử dụng vốn khả thi và đạt được sự đồng ý của các bên liên quan như bên bảo lãnh hoặc bên thế chấp. Quy trình thực hiện điển hình gồm các bước: ngân hàng và khách hàng ký kết hợp đồng nguyên tắc, sau đó khách hàng nộp hồ sơ chứng minh điều kiện tiên quyết, ngân hàng thẩm tra và xác nhận đủ điều kiện, từ đó hợp đồng chính thức có hiệu lực và việc giải ngân được thực hiện theo tiến độ thỏa thuận.
Trong thực tiễn ngân hàng Việt Nam, hợp đồng cho vay có điều kiện tiên quyết được áp dụng phổ biến đối với các khoản vay lớn phục vụ dự án đầu tư xây dựng, mua sắm máy móc thiết bị hoặc các dự án có tính chất phức tạp. Ví dụ, khi khách hàng doanh nghiệp vay vốn tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) hoặc Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) để thực hiện dự án xây dựng nhà máy, ngân hàng thường yêu cầu khách hàng phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy phép xây dựng, hợp đồng thi công đã ký với nhà thầu đủ năng lực và bảo lãnh thực hiện hợp đồng thì mới được giải ngân. Tương tự, đối với khoản vay thế chấp mua nhà, điều kiện tiên quyết có thể là sổ hồng đứng tên người vay đã được cập nhật, hợp đồng mua bán nhà công chứng và hồ sơ tài sản bảo đảm đã hoàn tất đăng ký tại Văn phòng đăng ký đất đai hoặc chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai cấp huyện.
Về cơ sở pháp lý, hoạt động cho vay có điều kiện tiên quyết được điều chỉnh chủ yếu bởi Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13), đặc biệt tại Điều 311 và các điều khoản liên quan về hợp đồng tín dụng, điều kiện phát sinh hiệu lực của hợp đồng. Ngoài ra, Thông tư 39/2016/TT-NHNN về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng và Thông tư 11/2021/TT-NHNN (sửa đổi, bổ sung Thông tư 39/2016) cũng quy định chi tiết về quy trình cấp tín dụng, bao gồm việc thẩm tra điều kiện cấp tín dụng trước khi giải ngân. Đồng thời, các quy định về đăng ký giao dịch bảo đảm tại Nghị định 21/2021/NĐ-CP và Nghị định 23/2021/NĐ-CP hướng dẫn Bộ luật Dân sự 2015 về quyền tài sản, tài sản, giao dịch bảo đảm cũng liên quan trực tiếp đến việc xác lập điều kiện tiên quyết đối với tài sản bảo đảm.
Khi ôn thi chứng chỉ nghiệp vụ ngân hàng như CFA, FRM hoặc các khóa đào tạo nghiệp vụ tín dụng tại Việt Nam, người học cần phân biệt rõ giữa "điều kiện tiên quyết" (Conditions Precedent) và "điều khoản ràng buộc" (Covenants). Điều kiện tiên quyết phải được đáp ứng trước khi giải ngân lần đầu, mang tính chất "cổng" để bảo đảm an toàn cho ngân hàng ngay từ đầu, còn điều khoản ràng buộc lại là những nghĩa vụ liên tục mà khách hàng phải tuân thủ trong suốt thời hạn vay. Ngoài ra, cần lưu ý rằng điều kiện tiên quyết phải được ghi nhận cụ thể, rõ ràng trong hợp đồng tín dụng và không được trái với quy định pháp luật Việt Nam, đồng thời trường hợp khách hàng không thể đáp ứng điều kiện tiên quyết trong thời hạn quy định thì ngân hàng có quyền đơn phương hủy bỏ hợp đồng mà không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại.