Khấu trừ vốn khi nắm giữ cổ phiếu quỹ là quy định yêu cầu ngân hàng thương mại phải trừ trực tiếp toàn bộ giá trị cổ phiếu quỹ đang nắm giữ ra khỏi vốn cấp 1 (Tier 1) khi tính toán tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu. Đây là biện pháp nhằm đảm bảo chất lượng vốn tự có, hạn chế việc ngân hàng sử dụng nguồn lực tài chính để mua lại chính cổ phiếu của mình, qua đó bảo vệ năng lực hấp thụ rủi ro của tổ chức tín dụng.
Cổ phiếu quỹ là những cổ phiếu đã được ngân hàng phát hành ra công chúng nhưng sau đó được ngân hàng mua lại từ cổ đông và đang nắm giữ, chưa thực hiện hủy bỏ hoặc tái phát hành. Khi ngân hàng dùng vốn tự có để mua cổ phiếu quỹ, về bản chất là rút một phần vốn ra khỏi hoạt động kinh doanh, làm giảm khả năng chịu đựng tổn thất. Vì lý do này, cơ quan quản lý yêu cầu khấu trừ toàn bộ giá trị sổ sách của cổ phiếu quỹ khỏi vốn cấp 1 trước khi tính tỷ lệ an toàn vốn. Việc khấu trừ được thực hiện tại thời điểm lập báo cáo tỷ lệ an toàn vốn theo định kỳ hoặc tại thời điểm phát sinh giao dịch mua vào, tùy theo quy định cụ thể của từng thông tư. Đặc điểm quan trọng là khấu trừ cổ phiếu quỹ không có giới hạn tỷ lệ phần trăm nào mà áp dụng 100% giá trị ghi sổ, khác với khấu trừ khoản đầu tư vào công ty con có giới hạn.
Ví dụ, tại một ngân hàng thương mại cổ phần có vốn điều lệ 10.000 tỷ đồng và vốn cấp 1 trước điều chỉnh là 12.000 tỷ đồng. Trong năm, ngân hàng sử dụng 500 tỷ đồng để mua lại cổ phiếu quỹ nhằm ổn định giá cổ phiếu hoặc hỗ trợ thanh khoản. Khi tính tỷ lệ an toàn vốn CAR, toàn bộ 500 tỷ đồng giá trị cổ phiếu quỹ sẽ bị khấu trừ trực tiếp, làm vốn cấp 1 điều chỉnh còn 11.500 tỷ đồng. Nếu tổng tài sản có rủi ro là 100.000 tỷ đồng, tỷ lệ CAR sẽ giảm tương ứng 0,5 điểm phần trăm so với khi chưa khấu trừ. Một số ngân hàng lớn tại Việt Nam như Vietcombank, BIDV hay Techcombank đều đã từng thực hiện mua cổ phiếu quỹ và phải thực hiện khấu trừ theo đúng quy trình này trong báo cáo tỷ lệ an toàn vốn gửi Ngân hàng Nhà nước.
Về cơ sở pháp lý, quy định này được nêu rõ tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN quy định tỷ lệ an toàn vốn của tổ chức tín dụng, trong đó liệt kê cổ phiếu quỹ là khoản phải khấu trừ trực tiếp khỏi vốn cấp 1 tại Phụ lục về các khoản khấu trừ. Thông tư này sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 22/2019/TT-NHNN phù hợp với tiêu chuẩn Basel II mà Việt Nam đang áp dụng. Bên cạnh đó, các quy định về điều kiện mua cổ phiếu quỹ, thời hạn bắt buộc tái phát hành hoặc hủy bỏ được quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, Nghị định 155/2020/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan.
Đối với người ôn thi ngân hàng, cần lưu ý phân biệt rõ giữa khấu trừ cổ phiếu quỹ và khấu trừ các khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên kết: cổ phiếu quỹ bị khấu trừ 100% giá trị ghi sổ khỏi vốn cấp 1, không có ngưỡng giới hạn; trong khi khoản đầu tư vào đơn vị thành viên chỉ bị khấu trừ khi vượt một ngưỡng nhất định. Ngoài ra, cần nhớ rằng cổ phiếu quỹ cũng được loại trừ khi tính vốn điều lệ và vốn cổ phần, vì thuật ngữ này thường xuất hiện trong các câu hỏi về cấu thành vốn cấp 1, vốn cấp 2 và tỷ lệ an toàn vốn CAR theo Basel II.