Phân tích kỹ thuật vs phân tích cơ bản là gì?

Phân tích kỹ thuật vs phân tích cơ bản là gì?

Phân tích kỹ thuật (Technical Analysis) và phân tích cơ bản (Fundamental Analysis) là hai trường phái nghiên cứu thị trường chứng khoán được sử dụng phổ biến nhất hiện nay, đặc biệt trong hoạt động tư vấn đầu tư, quản lý danh mục và môi giới tại các công ty chứng khoán cũng như khối ngân hàng đầu tư thuộc các ngân hàng thương mại. Hai phương pháp này có cách tiếp cận, dữ liệu đầu vào và mục tiêu khác nhau rõ rệt, nhưng đều hướng đến cùng một mục đích chung là hỗ trợ nhà đầu tư đưa ra quyết định mua – bán – nắm giữ chứng khoán một cách hiệu quả và có cơ sở khoa học. Theo thống kê của Hiệp hội các nhà đầu tư cá nhân Việt Nam, có tới hơn 65% nhà đầu tư cá nhân từng sử dụng ít nhất một trong hai phương pháp này khi giao dịch trên sàn HOSE, HNX và UPCoM, cho thấy tầm quan trọng không thể phủ nhận của hai công cụ phân tích này.

Phân tích kỹ thuật tập trung vào việc nghiên cứu diễn biến giá cả (price) và khối lượng giao dịch (volume) trong quá khứ thông qua các biểu đồ (chart) nhằm dự đoán xu hướng giá trong tương lai gần. Phương pháp này được xây dựng dựa trên ba giả định cốt lõi: (1) thị trường phản ánh tất cả thông tin (Market discounts everything), (2) giá di chuyển theo xu hướng (Price moves in trends), và (3) lịch sử có xu hướng lặp lại (History tends to repeat itself) bởi tâm lý con người ít thay đổi theo thời gian. Các công cụ phổ biến được sử dụng bao gồm đường trung bình động (Moving Average – MA), chỉ số sức mạnh tương đối (Relative Strength Index – RSI), MACD (Moving Average Convergence Divergence), dải Bollinger (Bollinger Bands), các mô hình nến Nhật (Candlestick Patterns) cùng các ngưỡng hỗ trợ (Support) và kháng cự (Resistance). Nhà phân tích kỹ thuật thường quan tâm đến khung thời gian ngắn hạn (vài ngày đến vài tuần) và trung hạn (vài tuần đến vài tháng) để xác định điểm vào/ra lệnh hợp lý.

Ngược lại, phân tích cơ bản đi sâu đánh giá giá trị nội tại (intrinsic value) thực sự của doanh nghiệp dựa trên các báo cáo tài chính, tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, lợi thế cạnh tranh, đội ngũ quản lý và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Phương pháp này sử dụng hai cách tiếp cận phổ biến: từ trên xuống (Top-down) bắt đầu từ nền kinh tế vĩ mô (lãi suất, lạm phát, tăng trưởng GDP), đến phân tích ngành (vòng đời ngành, áp lực cạnh tranh), rồi mới đến doanh nghiệp cụ thể; hoặc từ dưới lên (Bottom-up) đi thẳng vào phân tích doanh nghiệp trước. Các chỉ số tài chính quan trọng thường được sử dụng gồm P/E (Price to Earnings – hệ số giá trên thu nhập), P/B (Price to Book – hệ số giá trên giá trị sổ sách), ROE (Return on Equity – tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu), ROA (Return on Assets), EPS (Earnings Per Share – thu nhập trên mỗi cổ phiếu), tốc độ tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận và dòng tiền. Phân tích cơ bản phù hợp với nhà đầu tư dài hạn (vài tháng đến vài năm) muốn tìm kiếm cổ phiếu đang bị định giá thấp (undervalued) hoặc định giá cao (overvalued) so với giá trị thực.

Thuật ngữ tiếng Anh: Technical Analysis vs Fundamental Analysis Lĩnh vực: Bảo hiểm & Chứng khoán

Đặc điểm và phân loại

Hai phương pháp phân tích này có thể được phân biệt một cách rõ ràng thông qua bảng so sánh tổng hợp dưới đây:

Phân loại chi tiết của phân tích kỹ thuật:

• Phân tích xu hướng (Trend Analysis): xác định xu hướng tăng, giảm hoặc đi ngang thông qua các đường trendline, kênh giá (channel).
• Phân tích mô hình giá (Chart Patterns): các mô hình như vai – đầu – vai (Head and Shoulders), hai đáy (Double Bottom), ba đỉnh (Triple Top), cờ và tam giác (Flag & Triangle).
• Phân tích chỉ báo kỹ thuật (Technical Indicators): sử dụng các oscillator như RSI, Stochastic, MACD và các chỉ báo xu hướng như MA, Ichimoku.
• Phân tích khối lượng (Volume Analysis): đánh giá sức mạnh của xu hướng thông qua khối lượng giao dịch kèm theo (On-Balance Volume, Volume Profile).
• Lý thuyết sóng Elliott (Elliott Wave Theory): phân tích chu kỳ tăng giảm theo 5 sóng tăng và 3 sóng giảm.

Phân loại chi tiết của phân tích cơ bản:

• Phân tích vĩ mô (Macro Analysis): nghiên cứu các chỉ số GDP, CPI, lãi suất, tỷ giá, chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa.
• Phân tích ngành (Industry Analysis): đánh giá vòng đời ngành (tăng trưởng, trưởng thành, suy thoái), cơ cấu cạnh tranh (mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter).
• Phân tích doanh nghiệp (Company Analysis): đánh giá chiến lược kinh doanh, năng lực quản trị, lợi thế cạnh tranh bền vững (moat).
• Phân tích báo cáo tài chính (Financial Statement Analysis): đọc hiểu báo cáo kết quả kinh doanh, bảng cân đối kế toán, báo cáo lưu chuyển tiền tệ thông qua các tỷ số tài chính.
• Định giá doanh nghiệp (Valuation): sử dụng các phương pháp chiết khấu dòng tiền (DCF), so sánh hệ số P/E, P/B với doanh nghiệp cùng ngành.

Ví dụ thực tế trong ngành ngân hàng

Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, cả hai trường phái phân tích đều được áp dụng thường xuyên và được kết hợp một cách linh hoạt tùy theo mục tiêu đầu tư. Dưới đây là ba ví dụ minh họa cách các đơn vị tài chính lớn triển khai hai phương pháp này:

Ví dụ 1 – Khối Ngân hàng Đầu tư của Ngân hàng A: Bộ phận ngân hàng đầu tư (Investment Banking) của Ngân hàng A quản lý danh mục tự doanh (proprietary trading) trị giá khoảng 8.000 tỷ đồng. Đối với phần danh mục dài hạn (chiếm 60%), các chuyên gia áp dụng phân tích cơ bản: lựa chọn những doanh nghiệp có ROE trên 15%, EPS tăng trưởng bình quân 3 năm trên 12%, P/E dưới 12 lần, nợ vay/vốn chủ sở hữu dưới 1,0. Đối với phần danh mục ngắn hạn (chiếm 40%), nhà giao dịch sử dụng phân tích kỹ thuật với các công cụ như đường MA20, RSI(14), MACD kết hợp Fibonacci Retracement để xác định điểm mua/bán, mục tiêu lợi nhuận 8-15% trong vòng 1-3 tháng.

Ví dụ 2 – Công ty Chứng khoán B tư vấn cho khách hàng cá nhân: Công ty Chứng khoán B phát hành báo cáo phân tích định kỳ cho nhóm cổ phiếu ngân hàng. Đối với cổ phiếu Ngân hàng X, nhóm phân tích sử dụng phân tích cơ bản kết hợp mô hình DCF (Discounted Cash Flow – chiết khấu dòng tiền) với giả định tăng trưởng tín dụng 14%/năm, NIM (Net Interest Margin – biên lợi nhuận ròng) trung bình 3,4% trong 3 năm tới. Kết quả định giá đưa ra giá mục tiêu 32.500 đồng/cổ phiếu so với giá thị trường 26.800 đồng, khuyến nghị MUA với tiềm năng tăng 21,3%. Đồng thời, bộ phận môi giới cũng cung cấp nhận định phân tích kỹ thuật cho khách hàng muốn giao dịch ngắn hạn, chỉ ra ngưỡng hỗ trợ 25.000 đồng và ngưỡng kháng cự 28.200 đồng.

Ví dụ 3 – Quỹ đầu tư C quản lý 5.000 tỷ đồng: Quỹ đầu tư C đang quản lý danh mục đa dạng gồm 28 mã cổ phiếu thuộc nhiều ngành. Quỹ áp dụng quy trình 2 bước: bước 1 dùng phân tích cơ bản để lọc ra nhóm 12-15 mã tiềm năng nhất dựa trên bộ tiêu chí 5 yếu tố (tăng trưởng EPS, ROE, đòn bẩy tài chính, vị thế ngành, quản trị doanh nghiệp); bước 2 dùng phân tích kỹ thuật để quyết định thời điểm mua vào cụ thể, tránh mua ở vùng đỉnh. Trong quý I/2024, danh mục của Quỹ đạt mức sinh lời 9,2%, vượt 3,5 điểm phần trăm so với chỉ số VN-Index, minh chứng cho hiệu quả khi kết hợp cả hai trường phái.

Phân tích kỹ thuật vs phân tích cơ bản trong các ngôn ngữ khác

Câu hỏi thường gặp

Phân tích kỹ thuật và phân tích cơ bản khác nhau ở điểm nào?

Hai phương pháp này khác nhau về cơ bản ở đối tượng nghiên cứu và triết lý đầu tư. Phân tích kỹ thuật nghiên cứu biểu đồ giá, khối lượng giao dịch trong quá khứ để dự đoán xu hướng ngắn hạn và trung hạn, dựa trên giả định "giá phản ánh tất cả thông tin". Phân tích cơ bản đi sâu vào báo cáo tài chính, hoạt động kinh doanh, ngành và kinh tế vĩ mô để xác định giá trị nội tại thực sự của doanh nghiệp, phù hợp cho đầu tư dài hạn. Trong đề thi tuyển dụng ngân hàng, thí sinh cần nắm rõ các công cụ đặc thù của từng phương pháp và khung thời gian áp dụng để phân biệt.

Khi nào cần biết về Phân tích kỹ thuật và Phân tích cơ bản?

Kiến thức về cả hai phương pháp là yêu cầu bắt buộc đối với ứng viên thi tuyển vào các vị trí tư vấn đầu tư, môi giới chứng khoán, quản lý tài sản, phân tích nghiên cứu tại công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ hoặc khối ngân hàng đầu tư của các ngân hàng thương mại. Ngoài ra, nhân viên quan hệ khách hàng ưu tiên (Priority Banking) và chuyên viên tư vấn tài chính cá nhân tại Ngân hàng B cũng cần hiểu hai phương pháp này để tư vấn cho khách hàng tổ chức và cá nhân có nhu cầu đầu tư chứng khoán thông qua các sản phẩm ủy thác, quản lý danh mục.

Phân tích kỹ thuật và Phân tích cơ bản ảnh hưởng thế nào đến khách hàng?

Đối với khách hàng cá nhân, phân tích cơ bản giúp họ hiểu được giá trị thực của cổ phiếu đang nắm giữ, từ đó yên tâm nắm giữ dài hạn hoặc cơ cấu lại danh mục theo chu kỳ. Phân tích kỹ thuật giúp khách hàng giao dịch ngắn hạn tối ưu hóa lợi nhuận, xác định điểm mua vào khi giá điều chỉnh về vùng hỗ trợ hoặc chốt lời khi giá chạm vùng kháng cự. Khi cả hai phương pháp cho tín hiệu đồng thuận (ví dụ: cổ phiếu vừa có ROE tăng, vừa vượt đường MA20 trong phiên breakout đi kèm khối lượng đột biến), nhà đầu tư sẽ có quyết định tự tin hơn, giảm thiểu rủi ro giao dịch theo cảm tính hoặc tin đồn.

Tổng kết

Phân tích kỹ thuật và phân tích cơ bản là hai công cụ không thể thiếu đối với bất kỳ ai làm việc trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và chứng khoán. Nếu phân tích kỹ thuật giống như chiếc la bàn giúp nhà đầu tư xác định thời điểm (when) mua bán thì phân tích cơ bản lại đóng vai trò như tấm bản đồ giúp xác định giá trị (what) của tài sản. Trong thực tiễn tại các ngân hàng và công ty chứng khoán lớn, hai phương pháp này hiếm khi được sử dụng tách biệt mà thường được kết hợp theo tỷ lệ phù hợp với chiến lược đầu tư. Đối với ứng viên ôn thi tuyển dụng ngân hàng, việc nắm vững đặc điểm, công cụ, ưu nhược điểm và tình huống ứng dụng của từng phương pháp không chỉ giúp đạt điểm cao trong các câu hỏi lý thuyết mà còn là nền tảng vững chắc để phát triển nghề nghiệp trong lĩnh vực tư vấn đầu tư chuyên nghiệp.